Σαν Σήμερα 15 Μαΐου

1252

Ο Πάπας Ιννοκέντιος Δ΄ εκδίδει την παπική βούλα ad extirpanda, με την οποία επιτρέπει, αλλά και οριοθετεί, τα βασανιστήρια των αιρετικών στη μεσαιωνική Ιερά Εξέταση.

1525

Οι εξεγερμένοι χωρικοί με επικεφαλής τον αναβαπτιστή πάστορα Thomas Müntzer (Τόμας Μύντσερ) ηττώνται στη μάχη του Φρανκενχάουζεν, τερματίζοντας τον Πόλεμο των Χωρικών στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

1536

Η βασίλισσα της Αγγλίας, Anne Boleyn (Άννα Μπολέυν), δικάζεται στο Λονδίνο με τις κατηγορίες της προδοσίας, της μοιχείας και της αιμομιξίας.

Καταδικάζεται σε θάνατο από ένα ειδικά επιλεγμένο σώμα ενόρκων.

1618

Ο Γιοχάνες Κέπλερ, γνωστός και ως Κεπλέρος (Johannes Kepler, 27-Δεκ-1571 – 15-Νοε1630), διατυπώνει τον τρίτο νόμο της κίνησης των πλανητών.

Ο γερμανός αστρονόμος και καταλυτική φυσιογνωμία στην επιστημονική επανάσταση των νεότερων χρόνων, υπήρξε επίσης μαθηματικός και συγγραφέας, ενώ άσκησε κατά καιρούς την αστρολογία για βιοποριστικούς λόγους.

Είναι περισσότερο γνωστός ως ο «Νομοθέτης του ουρανού» από τους φερώνυμους Νόμους που αφορούν την κίνηση των πλανητών γύρω από τον Ήλιο και περιγράφονται στα έργα του Astronomia nova, Harmonices Mundi και Epitome of Copernican.

Αυτά τα έργα αποτελούν θεμελίωση της Θεωρίας του Νεύτωνα για τη δύναμη έλξεως.

Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, ο Κέπλερ ήταν καθηγητής μαθηματικών σε γυμνάσιο στο Γκρατς της Αυστρίας, συνεργάτης του Πρίγκιπα Hans Ulrich von Eggenberg.

Αργότερα έγινε βοηθός του αστρονόμου Τύχο Μπράχε και τελικά μαθηματικός του αυτοκράτορα Rudolf II και των διαδόχων του, Ματθίας και Φερδινάνδου Β΄.

Ακόμη ήταν καθηγητής μαθηματικών στο Λιντς της Αυστρίας και σύμβουλος του στρατηγού Βάλλενσταϊν.

Επιπλέον, το έργο του υπήρξε θεμελιώδες στον τομέα της οπτικής αφού εφηύρε μια βελτιωμένη έκδοση ενός τηλεσκοπίου διάθλασης (τηλεσκόπιο του Κέπλερ) και ανέφερε τις τηλεσκοπικές εφευρέσεις από τον σύγχρονό του Γαλιλαίο.

Έζησε σε μια περίοδο όπου δεν υπήρχε σαφής διαχωρισμός μεταξύ της αστρονομίας και της αστρολογίας αλλά υπήρχε διαχωρισμός μεταξύ της αστρονομίας (κλάδος των μαθηματικών εντός των ελευθέρων τεχνών) και της φυσικής (κλάδος της φυσικής φιλοσοφίας).

Ο Κέπλερ ενσωμάτωσε θρησκευτικά και συλλογιστικά επιχειρήματα στο έργο του, υποκινούμενος από την θρησκευτική πεποίθηση ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο σύμφωνα με ένα σχέδιο προσβάσιμο μέσω του φυσικού φωτός της λογικής.

Ο Κέπλερ περιγράφει τη νέα αστρονομία του ως «ουράνια φυσική», σαν μια «εκδρομή στη Μεταφυσική του Αριστοτέλη» και ως «συμπλήρωμα του Αριστοτέλη του Ουρανού», μετασχηματίζοντας την αρχαία παράδοση της κοσμολογίας με το να χειρίζεται την αστρονομία ως μέρος της καθολικής μαθηματικής φυσικής.

1648

Υπογράφεται η Συνθήκη της Βεστφαλίας μετά από σειρά ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, που έλαβαν χώρα στις πόλεις Όσναμπρυκ και Μύνστερ.

Αποτέλεσμα της εν λόγω συνθήκης ήταν η λήξη του Τριαντακονταετούς Πολέμου (1618-1648) στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, καθώς και η λήξη του Ογδοηκονταετούς Πολέμου (1568-1648) μεταξύ της Ισπανίας και της Ολλανδικής Δημοκρατίας.

Την έκβαση της συνθήκης χαρακτηρίζουν τα εξής δύο μείζονα γεγονότα:

Η υπογραφή της λεγόμενης Συνθήκης του Μύνστερ μεταξύ της Ολλανδικής Δημοκρατίας και του Στέματος της Ισπανίας, στις 30 Ιανουαρίου 1648 (επικυρώθηκε στις 15 Μαΐου του ιδίου έτους).

Η υπογραφή δύο επιμέρους συνθηκών στις 24 Οκτωβρίου 1648, ήτοι:

Η Συνθήκη του Μύνστερ (Instrumentum Pacis Monasteriensis) μεταξύ Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και Γαλλίας, καθώς και των αντίστοιχα συμμαχικών τους δυνάμεων.

Η Συνθήκη του Όσναμπρυκ (Instrumentum Pacis Osnabrugensis), μεταξύ της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, της Γαλλίας, της Σουηδίας και των αντίστοιχα συμμαχικών τους δυνάμεων.

Οι παραπάνω συνθήκες δεν επέφεραν ουσιαστικά την ειρήνη στην ευρωπαϊκή ήπειρο, ωστόσο λειτούργησαν ως βάση για την έκφανση της κατά τόπους εθνικής αυτοδιάθεσης.

Σε διπλωματικό επίπεδο, η Συνθήκη της Βεστφαλίας λειτούργησε ως εφαλτήριο μιας νέας δυναμικής στην πολιτική σκηνή της κεντρικής Ευρώπης, δυναμική η οποία εστιάζει στη συνύπαρξη κυρίαρχων κρατών.

Βάσει αυτού, οι όποιες εσωτερικές υποθέσεις ενός κράτους αφορούν το ίδιο το κράτος και συνεπώς οι παρεμβάσεις από τρίτους αποτελούν σφάλμα.

Καθώς η ευρωπαϊκή πολιτική λογική εδραιώθηκε σε όλο τον κόσμο, τα Βεσταφαλιανά αυτά ιδεώδη, ειδικότερα δε η ιδέα του κυρίαρχου κράτους, αποτέλεσαν κεντρικό πυλώνα του διεθνούς δικαίου και της ανερχόμενης τάξης πραγμάτων.

1793

Ο Diego Marín Aguilera‎, (Ντιέγο Μαρίν Αγιλέρα 1757 – 1799) πετάει ένα ανεμόπτερο για «περίπου 360 μέτρα», σε ύψος 5-6 μέτρων, κατά τη διάρκεια μίας από τις πρώτες απόπειρες επανδρωμένων πτήσεων.

Ο Aguilera ήταν Ισπανός εφευρέτης από τους πρώτους πρωτοπόρους της αεροπορίας.

Γεννήθηκε στην Κορούνια ντελ Κόντε, και εργάστηκε ως εργάτης γης, φροντίζοντας τα ζώα και τα χωράφια του.

Σχεδίασε, από νωρίς, αρκετές συσκευές εξοικονόμησης εργασίας, στις οποίες περιελαμβανόταν μία που βελτίωνε την λειτουργικότητα ενός νερόμυλου στον ποταμό Αραντίγια, με άλλη βελτίωσε το έργο μιας νεροτριβής, και μια ακόμη που χρησιμοποιήθηκε στον τεμαχισμό μαρμάρων στα λατομεία του Εσπεχόν.

Επίσης σκαρφίστηκε μια συσκευή με την οποία μαστίγωνε τα άλογα κατά την διάρκεια του αλωνίσματος και μια άλλη που κατασκεύαζε πανιά.

Ο Μαρίν εμπνεύστηκε από τους αετούς που παρατηρούσε ενώ φρόντιζε τα ζώα και τα χωράφια του: ήθελε να κατασκευάσει μια ιπτάμενη μηχανή.

Το πάλεψε για έξι χρόνια και τελικά η μηχανή κατασκευάστηκε από ξύλο, μέταλλο, ύφασμα και φτερά, που συνέλεξε από αετούς και γύπες τοποθετώντας ειδικές παγίδες στις οποίες είχε εναποθέσει σάπιο κρέας για να προσελκύσει τα πουλιά αυτά.

Ο Μαρίν έκανε υπολογισμούς σχετικά με το βάρος, τον όγκο, το μέγεθος και τις διαστάσεις των φτερών, καθώς και το βάρος των σωμάτων αυτών των πουλιών.

Επίσης μελέτησε προσεκτικά την κίνηση των πτερύγων και της ουράς τους και κατασκεύασε, με την βοήθεια ενός σιδηρουργού της περιοχής, του Χοακίν Μπαρμπέρο, ένα ζευγάρι σφυρήλατων μεταλλικών αρθρώσεων που κινούνταν όπως περίπου ένας ανεμιστήρας.

Επίσης κατασκεύασε αναβολείς για τα πόδια του και στρόφαλα χεριών με τα οποία έλεγχε την διεύθυνση της μηχανής.

Τη νύχτα της 15ης Μαΐου 1793, μαζί με τον σιδηρουργό Μπαρμπέρο και μια από τις αδελφές του, ο Μαρίν τοποθέτησε το ανεμόπτερο του στο ψηλότερο σημείο του κάστρου της Κορούνια ντελ Κόντε και υπό το φως της πανσελήνου, ανέφερε «Πηγαίνω στο Μπούργκο ντε Όσμα, και από εκεί στη Σόρια, και θα επιστρέψω σε λίγες μέρες»

Χτυπώντας τα φτερά του ανεμόπτερου, έφτασε σε ύψος «έξι ή επτά βαράς» (περίπου 5 ή 6 μέτρα) και σύμφωνα με τους συνοδούς τους, πέταξε για «431 βαράς» (~274-457μ) – το αμερικανικό Ινστιτούτο Αεροναυτικής και Αστροναυτικής λίγο διαφορετικά νούμερα –πάντως το σίγουρο είναι πως κατάφερε να διασχίσει τον ποταμό Αραντίγια και να φτάσει στην περιοχή που ήταν γνωστή ως Χέρας, όπου κατέπεσε στο έδαφος όταν μια από τις μεταλλικές αρθρώσεις έσπασε.

Φοβούμενοι τα χειρότερα, οι συνοδοί του έτρεξαν στο σημείο αλλά ο Μαρίν είχε μόνο γρατσουνιές και μώλωπες, θυμωμένος με τον σιδηρουργό επειδή απέτυχε να συγκολλήσει σωστά την άρθρωση.

Ο Μαρίν αντιμετώπισε και άλλες κακοτυχίες. Οι κάτοικοι της πόλης θεωρώντας τον φρενοβλαβή, αιρετικό ή απατεώνα και έκαψαν την «δαιμονική» μηχανή του, έτσι έχασε την ελπίδα του, και δεν πέταξε ποτέ ξανά.

Πέθανε σε ηλικία 42 ετών στην γενέτειρα του, έξι χρόνια μετά

Στην Ισπανία αποκαλείται ως ο «πατέρας της αεροπορίας», και η Πολεμική Αεροπορία αφιέρωσε ένα μνημείο σε αυτόν το οποίο βρίσκεται δίπλα από το κάστρο από όπου απογειώθηκε.

Το Αμερικανικό Ινστιτούτο Αεροναυτικής και Αστροναυτικής γράφει για τον Μαρίν: «Είναι απίθανο να υπολογίσουμε πόσο αληθινή είναι η ιστορία του Μαρίν, αλλά φαίνεται πως κατάφερε να πραγματοποιήσει πτήση με ανεμόπτερο, επιβιώνοντας μετά από κατασκευαστική αποτυχία και πτώση στο έδαφος. Ο Μαρίν, ο οποίος δεν είχε κανενός είδους επίσημη επιστημονική κατάρτιση, ήταν προικισμένος με εξειδικευμένη τεχνική ευφυία και αποτελεί καλό παράδειγμα της αγήραστης ανθρώπινης φιλοδοξίας σχετικά με την πτήση»

1811

Η Παραγουάη ανακηρύσσει την ανεξαρτησία της από την Ισπανία.

1836

Ο Φράνσις Μπέιλι παρατηρεί τις «χάντρες του Μπέιλι» κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης ηλίου.

Οι χάντρες του Μπέιλι.

Ένα λεπτό ή και λιγότερο, πριν την ολική φάση, μπορεί κανείς να παρατηρήσει τις τελευταίες ακτίνες ηλίου, καθώς αυτές περνούν μέσα από τις κοιλάδες της Σελήνης, σχηματίζοντας κάτι που μοιάζει με χάντρες κομπολογιού και που πρώτος παρατήρησε ο Francis Baily το 1836. Αυτές οι χάντρες ονομάζονται χάντρες του Μπέιλι (Baily's beads).

1905

Ιδρύεται στη Νεβάδα το Λας Βέγκας, το οποίο θα εξελιχθεί σε πρωτεύουσα του τζόγου.

1911

Παραδίδεται στην Ελλάδα το νέο θωρηκτό «Αβέρωφ».

1911

303 Κινέζοι και 5 Ιάπωνες μετανάστες σκοτώνονται στην Τορρεόν, όταν οι δυνάμεις της μεξικανικής επανάστασης καταλαμβάνουν την πόλη.

1918

Η ταχυδρομική υπηρεσία των ΗΠΑ, αρχίζει τις πρώτες μεταφορές γραμμάτων αεροπορικώς, ανάμεσα στη Νέα Υόρκη, τη Φιλαδέλφεια και την Ουάσινγκτον.

1919

Ύστερα από απόφαση του Ανωτάτου Συμμαχικού Συμβουλίου του Συνεδρίου των Παρισίων, αποβιβάζονται στη Σμύρνη τα πρώτα αγήματα του ελληνικού στρατού. Ξεκινά η Μικρασιατική Εκστρατεία η οποία, 3 χρόνια αργότερα, οδήγησε στην Μικρασιατική Καταστροφή. 

Ο απολογισμός της τραγικός: 50.000 νεκροί, 75.000 τραυματίες. Κοντά 1.500.000 Ελληνες αναγκάστηκαν να έρθουν σαν πρόσφυγες στην Ελλάδα, αφήνοντας πίσω τους πάνω από 600.000 νεκρούς, θύματα της πολιτικής του κεφαλαίου, που έχει τον πόλεμο στο αίμα του, αλλά που ρουφά το αίμα των λαών για τα συμφέροντά του.

Η Μικρασιατική Εκστρατεία και Καταστροφή δεν είχε καμιά σχέση με το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης των λαών.

Ήταν το αποτέλεσμα της συμμετοχής της άρχουσας τάξης της Ελλάδας στα ιμπεριαλιστικά σχέδια στην ευρύτερη περιοχή της Εγγύς Ανατολής, προκειμένου να προωθήσει μέσω αυτής της συμμετοχής στην πράξη τη στρατηγική της «Μεγάλης Ιδέας», δηλαδή της προσάρτησης εδαφών στην Ελλάδα και έτσι να ικανοποιηθούν τα συμφέροντα των Ελλήνων κεφαλαιοκρατών, τα οποία διαπλέκονταν μ’ αυτά των τότε ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, ιδιαίτερα της Αγγλίας. Και την πραγματοποίηση των οποίων επιδίωκαν, μέσω των αγγλικών ιμπεριαλιστικών συμφερόντων στην περιοχή.

1919

Αρχίζει γενική απεργία στην πόλη Γουίνιπεγκ, 

όπου συμμετείχε σχεδόν το σύνολο του εργατικού δυναμικού της πόλης.

1924

Ο Παναθηναϊκός αλλάζει το όνομά του από ΠΠΑΟ (Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Αγωνιστικός ‘Ομιλος) σε ΠΑΟ (Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος) σε γενική συνέλευση με πρωτοβουλία του Γεωργίου Καλαφάτη. Το όνομα αυτό επικρατεί έως και σήμερα.

1940

Ιδρύεται η εταιρεία εστιατορίων “McDonald’s”.

1941

Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Γαλλίας αναγγέλλει με προκήρυξή του την ίδρυση του Μετώπου Εθνικής Απελευθέρωσης.

1941

Η εθνικοαπελευθερωτική ομάδα «Δημοκράτης» κυκλοφορεί την πρώτη έντυπη προκήρυξή της, με την οποία καλεί τον ελληνικό λαό σε πάλη κατά των κατακτητών. Λίγο αργότερα εκδίδει και έντυπο όργανο με τίτλο επίσης «Δημοκράτης». Στη Θεσσαλονίκη συγκροτείται η εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση «Ελευθερία».

1941

Βυθίζεται από Γερμανική αεροπορική επιδρομή το αντιτορπιλικό Λέων στον όρμο στης Σούδας.

1942

Οργανώνεται το πρώτο παρτιζάνικο σώμα «Σ. Τσαρνένσκι» της Λαϊκής Φρουράς στην Πολωνία.

1943

Διαλύεται η 3η Διεθνής.

1946

Το Υπουργείο Οικονομικών με ανακοίνωσή του διαβεβαιώνει όσους πλούτισαν την περίοδο της Κατοχής, πως δεν πρόκειται να τους επιβληθεί κανένας φόρος «και συνεπώς δύνανται ελευθέρως να προσελθώσιν εις οποιαδήποτε τοποθέτησιν χωρίς να γεννάται δι’ αυτούς κίνδυνος ότι θα θεωρηθή αυτό σαν τεκμήριο πλουτισμού».

1948

Αίγυπτος, Λίβανος, Συρία, Ιράκ, Σαουδική Αραβία και Υπεριορδανία επιτίθενται στο Ισραήλ.

1950

Σε μια προσπάθεια ανασυγκρότησης του συνδικαλιστικού κινήματος μετά τον εμφύλιο, δημιουργείται το Ενιαίο Συνδικαλιστικό Κίνημα Ελλάδας (ΕΣΚΕ). 

Στο ΕΣΚΕ συσπειρώθηκαν η Συνδικαλιστική Προοδευτική Παράταξη, η Ενιαία Σοσιαλιστική και Συνδικαλιστική Παράταξη, η Δημοκρατική Αριστερή Συνδικαλιστική Παράταξη Ελλάδος, η Συνδικαλιστική Κίνηση Αριστερών Φιλελευθέρων και η Συνδικαλιστική Παράταξη Προοδευτικών Φιλελευθέρων και Ανεξάρτητων Συνδικαλιστών.

1952

Ιδρύεται η Οδοντιατρική Σχολή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, παρά τις αντιρρήσεις των καθηγητών της ιατρικής.

1955

Υπογράφεται Συνθήκη από τους αντιπροσώπους της ΕΣΣΔ, της Αγγλίας, των ΗΠΑ και της Γαλλίας, με την οποία η Αυστρία αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητο κράτος (έως τότε ήταν χωρισμένη σε ζώνες κατοχής, όπως και η Γερμανία).

1957

Η Μ. Βρετανία πραγματοποιεί την έκρηξη της πρώτης της βόμβας υδρογόνου.

1963

Πρόγραμμα Μέρκιουρι: Εκτοξεύεται η τελευταία αποστολή Μέρκιουρι, με επιβαίνοντα τον αστροναύτη Γκόρντον Κούπερ, ο οποίος γίνεται ο πρώτος Αμερικανός που παραμένει πάνω από μία ημέρα στο διάστημα.

1970

Πραγματοποιείται στο Παρίσι Σύσκεψη 18 Κομμουνιστικών Κομμάτων των καπιταλιστικών χωρών της Ευρώπης, στην οποία μετείχε και αντιπροσωπεία του ΚΚΕ. Η σύσκεψη πήρε μέτρα για το δυνάμωμα της υποστήριξης του αγώνα των λαών του Βιετνάμ, του Λάος και της Καμπότζης εναντίον της αμερικανικής επέμβασης.

1970

Δύο φοιτητές σκοτώνονται από την αστυνομία στο Πανεπιστήμιο Τζάκσον Στέιτ κατά τη διάρκεια φοιτητικών διαδηλώσεων.

1978

Συνέρχεται το 10ο Συνέδριο του ΚΚΕ (15-20/5/1978). 

Η Ολομέλεια της νέας ΚΕ του Κόμματος εκλέγει στις 21 Μάη ως Γενικό Γραμματέα τον Χαρίλαο Φλωράκη.

1988

Ο Κόκκινος Στρατός αρχίζει την αποχώρησή του από το Αφγανιστάν, ύστερα από οκτώ και πλέον χρόνια πολέμου.

1991

Η Εντίθ Κρεσόν ορκίζεται η πρώτη γυναίκα Πρωθυπουργός στην ιστορία της Γαλλίας. 

Αναγκάζεται ωστόσο να παραιτηθεί ένα χρόνο αργότερα λόγω της λαϊκής δυσαρέσκειας που εκφράστηκε εκλογικά με τον καταποντισμό του Σοσιαλιστικού Κόμματος στις περιφερειακές εκλογές.

1993

Με συντριπτική πλειοψηφία οι Σέρβοι της Βοσνίας απορρίπτουν το ειρηνευτικό σχέδιο των μεσολαβητών Βανς και Όουεν, σύμφωνα με το οποίο θα έπρεπε να παραδώσουν περίπου το 70% του εδάφους, που έλεγχαν.

Γεννήσεις

1567

Γεννήθηκε ο Ιταλός συνθέτης, Claudio Giovanni Antonio Monteverdi (Κλάουντιο Μοντεβέρντι, πέθανε στη Βενετία το 1643).

Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες της δυτικής μουσικής, ενώ το έργο του σηματοδοτεί τη μετάβαση από την μουσική της Αναγέννησης στο Μπαρόκ.

Υπήρξε, μαζί με τον Κάρλο Τζεζουάλντο, ένας από τους σημαντικότερους μεταρρυθμιστές στην εξέλιξη της μουσικού γλωσσικού ιδιώματος και της μουσικής έκφρασης.

Συνέθεσε μια από τις πρώτες όπερες -τον Ορφέα- στην ιστορία της μουσικής, ενώ είχε την τύχη, σε αντίθεση με πλήθος άλλων συνθετών, να γνωρίσει μεγάλη επιτυχία και αναγνώριση στη διάρκεια της ζωής του.

Σπούδασε με τον Μάρκο Αντόνιο Ιντζενιέρι, Μαέστρο του παρεκκλησίου του Καθεδρικού Ναού της Κρεμόνα και ήδη το 1582, στα 15 του, εξέδωσε μια συλλογή φωνητικής μουσικής, το Sacrae Cantiunculae.

Ακολούθησαν τα Madrigali spirituali για τέσσερις φωνές (1583) και οι Canzonette για τρεις φωνές (Πρώτος Τόμος) και Madrigali για 5 φωνές (Ι |>,1584 και ΙΙ |> 1590).

1773

Γεννιέται ο Αυστριακός πολιτικός και διπλωμάτης πρίγκιπας Klemens [Wenzel Lothar] von Metternich (Κλέμενς Φον Μέτερνιχ πέθανε στη Βιέννη το 1859).

Από τους κύριους εμπνευστές και πρωταγωνιστές της περιβόητης «Ιεράς Συμμαχίας», αντιτάχθηκε στην ελληνική Επανάσταση του 1821 την οποία και θεωρούσε παιδί της Γαλλικής αστικής Επανάστασης και επομένως απειλή για την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων (της φεουδαρχίας).

Ήταν γιος του Κόμη και μετέπειτα Πρίγκιπα (επί τιμή) Φραγκίσκου Γεωργίου Μέττερνιχ και υπήρξε πρίγκιπας «επί τιμή» πάλι και ένας από τους διασημότερους διπλωμάτες και Πρωθυπουργός της Αυστριακής Αυτοκρατορίας και της Ευρώπης γενικότερα.

1786

Γεννιέται ο οπλαρχηγός επαναστάτης του 1821 (και μέλος της Φιλικής Εταιρίας) Δημήτριος Πλαπούτας, 

που την περίοδο της Αντιβασιλείας καταδιώχθηκε ως ρωσόφιλος, κατηγορήθηκε για εσχάτη προδοσία και καταδικάστηκε σε θάνατο μαζί με τον Θ. Κολοκοτρώνη. Και οι δύο τελικά αμνηστεύτηκαν.

1854

Γεννιέται ο δημοτικιστής, φιλόλογος και συγγραφέας Γιάννης Ψυχάρης.

Έζησε εβδομήντα πέντε χρόνια, από τον Κριμαϊκό Πόλεμος μέχρι το ξέσπασμα της καπιταλιστικής κρίσης του 1929. Από την κρίση του φεουδαρχικού συστήματος στην Ανατολή μέχρι την κρίση του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος.

Γεννημένος στην Οδησσό και μεγαλωμένος στους χριστιανικούς κύκλους της Πόλης. Σπούδασε φιλοσοφία, φιλολογία και γλωσσολογία στο Παρίσι όπου έγινε και καθηγητής της νεοελληνικής γλώσσας.

Ηταν η κυρίαρχη μορφή του δημοτικισμού, μαχητής και πολεμιστής για την επικράτησή του. Οσο όμως ριζοσπάστης και επαναστάτης ήταν στο ζήτημα της γλώσσας άλλο τόσο συντηρητική θέση έπαιρνε στα κοινωνικά ζητήματα. Εβρισε κάθε επαναστατική ιδέα. Θέλει τη δημοτική γιατί με αυτήν «θα προκόψει το έθνος» και «θα μεγαλώσουν τα σύνορα». Εκφράζει τη συντηρητική αστική τάξη της εποχής του Τρικούπη (σε σχέση με την αστική τάξη της προετοιμασίας του Εικοσιένα). Εδωσε στην αστική τάξη συνείδηση της αποστολή της. Να συγχρονιστεί και να τα βγάλει πέρα στον αγώνα της εθνικής επικράτησης με τους Βούλγαρους στη Μακεδονία και με τη λαϊκής γλώσσας να στεριώσει την κυριαρχία της άρχουσας τάξης. Άσχετα με το σωβινισμό και την αντιδραστικότητά του στο γλωσσικό ωφέλησε.

Με τη γλωσσική επιστήμη που τότες ήταν καινούρια επιστήμη μετέτρεψε το δημοτικισμό σε συνειδητή πίστη. Μέχρι τότε ήταν ζήτημα γούστου η φιλολαϊκισμού. Εδωσε τον Κανόνα, δηλαδή το «δεδομένον» του λαού. Με τον Κανόνα αυτόν γράφτηκαν τα δημοτικά τραγούδια, οι παροιμίες, οι παραδόσεις κλπ.

Το κήρυγμά του αν και είχε διατυπωθεί και νωρίτερα σε επιστημονικά του κείμενα ακούστηκε ευρύτερα με το «Ταξίδι».

Πολλοί γλωσσολόγοι σύγχρονοί του και μεταγενέστεροι του καταλόγισαν ακαμψία του κανόνα και αγνόηση της λόγιας παράδοσης. Σήμερα σημασία δεν έχει πού έσφαλε ή όχι, αλλά ότι σηματοδοτεί μια άλλη εποχή.

Ηταν ένας αστός, αλλά Ευρωπαίος αστός και είχε όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του αστού: εγωιστής, ατομιστής, ορθολογιστής, φιλόδοξος και κατακτητής της ζωής.

Βίαιος και κακότροπος προς τους μαθητές του, φίλους και συναγωνιστές του. Με ασήμαντη αφορμή ξεφτίλισε τον Παλαμά, έκοψε τις πολύχρονες σχέσεις του με τον Ταγκόπουλο και το περιοδικό «Νουμά».

Λέει ο Δ. Γληνός: «Η σημερινή εποχή ξεπέρασε τον Ψυχάρη, όχι όμως γλωσσικά. Τον ξεπέρασε κοινωνικά. Μα ο ίδιος δεν μπορούσε να ξεπεράσει τον εαυτό του. Αυτό ήταν έξω από την αποστολή του. Η δικαίωση του Ψυχάρη σα γλωσσικού μεταρρυθμιστή θα είναι απόλυτη. Ο Ψυχάρης ο λογοτέχνης, ο Ψυχάρης ο επιστήμονας, ο Ψυχάρης ο εθνικιστής, ο Ψυχάρης ο αντιδραστικός στα κοινωνικά προβλήματα, ο Ψυχάρης ο κριτικός έμεινε μέσα στα σύνορα της εποχής του και της τάξης του και πέθανε μέσα σε αυτά. Ο Ψυχάρης ο γλωσσικός οδηγητής άφησε μια κληρονομιά ολοζώντανη (…)».

Οσο στην αρχή του προηγούμενου αιώνα η αστική τάξη βαθμιαία περνά στην αντίδραση μαζί της πισωδρομεί και ο Ψυχάρης. Πότε βενιζελικός, πότε βασιλικός, έγινε και φανατικός αντικομουνιστής. Στο ονειρόδραμά του με τον τίτλο «Εβα» που η αστική κριτική το ανακήρυξε «υπέροχο» και «λογική ανασκευή του κομμουνισμού», ο Ψυχάρης, μεταξύ άλλων, βάζει τους μπολσεβίκους να γκρεμίζουν τον Παρθενώνα και στη θέση του να τοποθετούν κανόνια και τη γυναίκα να μοιράζεται ανάμεσα σε δύο άντρες. Ακολούθησε ακριβώς την ίδια τακτική εκείνων που πίστευαν ο δημοτικισμός ταυτίζεται με την αλλαγή του ονόματος της Ηλέκτρας σε Κεχριμπάρα και του Παλαιολόγου σε Παλιοκουβέντα!

Στο φιλολογικό μνημόσυνο του Ψυχάρη που έγινε στις 21 Οκτώβρη 1932 στο θέατρο «Διονύσια» ο Βάρναλης αναφέρεται στον επιστήμονα Ψυχάρη, στο γλωσσολόγο και στον επαναστάτη, συνιστώντας στους νέους να τον μιμηθούν ως προς το τρίτο:

«Θα επαναλάβω κι΄ εγώ για τον Ψυχάρη τα όσα είχε πει για τον Γκαίτε, όταν γιορτάσανε πέρσι σ’ όλο τον κόσμο τα εκατόχρονά του, ο Λουνατσάρσκι: ‘’Δεχόμαστε από τον Γκαίτε ό,τι καλό είπε για το Λαό, για Δικαιοσύνη και για Λευτεριά· τον άλλον, τον κακό Γκαίτε, που τόνε χάλασε η άρχουσα τάξη, της τον χαρίζουμε». Έτσι κι εμείς η εργατική τάξη της Ελλάδας, ένα μέρος της αυριανής ανθρωπότητας, δεχόμαστε από τον Ψυχάρη όσα καλά έκανε για το λαό· τον αντιδραστικό Ψυχάρη τονε χαρίζουμε στην αστική ολιγαρχία και τους πνευματικούς της υπηρέτες».

Ο Κ. Βάρναλης αποτιμώντας την προσωπικότητα του Γ. Ψυχάρη έθεσε και τα κριτήρια αξιολόγησης κάθε αστού διανοούμενου.

Νέα Εστία Σεπτέμβρης 1927

1856

Γεννήθηκε ο Φρανκ Μπάουμ, Αμερικανός συγγραφέας.

Ο Φρανκ Μπάουμ (L. Frank Baum, 15 Μαΐου 1856 - 6 Μαΐου 1919) ήταν Αμερικανός συγγραφέας παιδικών βιβλίων. Έγραψε τον Θαυμαστό μάγο του Οζ (The Wonderful Wizard of Oz, 1900) και πάνω από είκοσι άλλα βιβλία με ήρωα τον Μάγο του Οζ.

1859

Γεννήθηκε ο Γάλλος φυσικός, Pierre Curie (Πιερ Κιουρί), ο οποίος τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ το 1903.

Μελετώντας σε μια παράγκα μαζί με τη γυναίκα του Μαρία Κιουρί αναζητούν την ιδιαίτερα ενεργή ουσία σε ένα ορυκτό του ουρανίου, τον πισσουρανίτη, διαχωρίζοντας με χημική ανάλυση τα συστατικά του στοιχεία και μετρώντας τη ραδιενέργεια του καθενός.

Στα 1902, μετά από υπεράνθρωπες προσπάθειες σε συνθήκες απίστευτης στέρησης, φτώχειας και δουλειάς, παρασκευάζεται ένα δέκατο του γραμμαρίου καθαρό ράδιο και ένα εικοστό καθαρό πολώνιο.

1891

Γεννιέται ο Σοβιετικός συγγραφέας Μιχαήλ Μπουλγκακόφ.

1905

Γεννήθηκε ο μεγάλος Αμερικανός ηθοποιός του κινηματογράφου, του θεάτρου, του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης Joseph Cheshire Cotten, Jr (Τζόζεφ [Τσέσαϊρ] Κότεν πέθανε 6-Φεβ-1994).

Αποτέλεσε μέλος του θιάσου Mercury που είχε ιδρύσει ο Όρσον Γουέλς, με τον οποίο τον συνέδεε μακροχρόνια φιλία κι έλαβε παγκόσμια αναγνωρισιμότητα αναλαμβάνοντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο στις παραστάσεις Κοινωνικά σκάνδαλα του Φίλιπ Μπάρι και Γλυκια μου, Σαμπρίνα του Σάμιουελ Τέιλορ.

Έπειτα συμμετείχε στο πρώτο σκηνοθετικό εγχείρημα του Όρσον Γουέλς Πολίτης Κέιν (Citizen Kane, 1041) και έγινε παγκοσμίως γνωστός. Ακολούθησαν οι πρωταγωνιστικοί ρόλοι στις ταινίες: Οι Υπέροχοι Άμπερσον (The Magnificent Ambersons, 1942) επίσης του Γουέλς, Το Χέρι που Σκοτώνει (Shadow of a Doubt, 1943) του Άλφρεντ Χίτσκοκ, Απ’ Όταν Έφυγες (Since You Went Away, 1944) του Τζέιμς Κρόμγουελ, Εφιάλτης (Gaslight, 1944), Ερωτικά γράμματα (Love Letters, 1945) και Το Πορτραίτο της Τζένι (Portrait of Jennie, 1948) που τον καθιέρωσαν ως έναν από τους σημαντικότερους αρρένες πρωταγωνιστές του Χόλιγουντ. Το 1943 μάλιστα συνέγραψε με τους Όρσον Γουέλς, Ρίτσαρντ Κόλινς και Μπεν Χεχτ το σενάριο της ταινίας Ταξίδι στο Φόβο (Journey Into Fear), ταινία στην οποία επίσης πρωταγωνίστησε. Ένας από τους σημαντικότερους ρόλους στην καριέρα του ήταν εκείνος του Χόλι Μάρτινς στο Φιλμ νουάρ του Κάρολ Ριντ Ο Τρίτος Άνθρωπος (The Third Man) το 1949.

Όταν κατά τα μέσα της δεκαετίας του ’50 η καριέρα του άρχισε να φθίνει στράφηκε προς την τηλεόραση παρουσιάζοντας την εκπομπή The Joseph Cotten Show (το οποίο προβλήθηκε με αρχικό τίτλο The Trial[1], ενώ το 1964 είχε ακόμη έναν αξιομνημόνευτο ρόλο στο θρίλερ γκραντ γκινιόλ του Ρόμπερτ Όλντριτς Το μυστικό της Σάρλοτ (Hush…Hush…Sweet Charlotte), όπου συμπρωταγωνίστησε με τις Μπέτι Ντέιβις και Ολίβια Ντε Χάβιλαντ. Το 1970 είχε έναν μικρό ρόλο στην ταινία Τόρα! Τόρα! Τόρα – Η επίθεση στο Περλ Χάρμπορ (Tora! Tora! Tora!) ενώ μια από τις τελευταίες του κινηματογραφικές εμφανίσεις ήταν στην ταινία του Μάικλ Τσιμίνο Η πύλη της δύσης (Heaven’s Gate, 1980).

1909

Γεννήθηκε ο μεγάλος Άγγλος ηθοποιός James [Neville] Mason του θεάτρου και του κινηματογράφου (Τζέιμς Μέισον πέθανε 27-Ιουλ-1984).

Γεννήθηκε στο Χάντερσφιλντ του Γιορκσάιρ. Η καριέρα του ξεκίνησε από το θέατρο το 1931, και σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα έγινε διάσημος. Μετά τις πρώτες θεατρικές του επιτυχίες άρχισε να ασχολείται κυρίως με το σινεμά, όπου επίσης σημείωσε επιτυχίες.

Το 1949 γύρισε το Caught, πρώτη του ταινία με την οποία άρχισε την καριέρα του στο Χόλιγουντ.

Ήταν τρεις φορές υποψήφιος για Όσκαρ, χωρίς όμως να καταφέρει να κερδίσει κανένα.

Μεγαλύτερες κινηματογραφικές επιτυχίες του θεωρούνται οι ερμηνείες του στις ταινίες: Απόκληρος της κοινωνίας (Odd Man Out, 1947), Υπόθεση Κικέρων (5 Fingers, 1952), Ιούλιος Καίσαρ (Julius Caesar, 1953), Λολίτα (Lolita, 1962), Μάγερλινγκ (Mayerling, 1968). Την καλύτερη όμως ερμηνεία του την έδωσε στο θέατρο, στο έργο Οιδίπους Τύραννος (1957), σε σκηνοθεσία Τάιρον Γκάθρι, που παρουσιάστηκε στο καναδέζικο φεστιβάλ του Στράντφορντ. Πέθανε από καρδιακή προσβολή στη Λωζάννη της Ελβετίας.

1953

Γεννήθηκε ο τραγουδοποιός Μάνος Ξυδούς

Θάνατοι

1622

Πέθανε ο Φλαμανδός αστρονόμος και χαρτογράφος Πέτρος Πλάνκιος.

1886

Πέθανε η Αμερικανίδα ποιήτρια Emily Elizabeth Dickinson (Έμιλι Ντίκινσον, γεννήθηκε το 1830).

Αν και όχι τόσο διάσημη όσο ήταν εν ζωή, πλέον θεωρείται, μαζί με τον Ουώλτ Ουίτμαν, από τους πιο αναγνωρισμένους και αντιπροσωπευτικούς Αμερικανούς ποιητές του 19ου αιώνα.

Πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της μένοντας αποκλεισμένη στο σπίτι των γονιών της στο Άμερστ και ολόκληρη η εργογραφία της παρέμεινε ανέκδοτη και κρυμμένη μέχρι και το θάνατό της. Εξαίρεση αποτέλεσαν μονάχα πέντε ποιήματα, από τα οποία τρία δημοσιεύτηκαν ανώνυμα και ένα εν αγνοία της ίδιας της ποιήτριας.

1935

Πεθαίνει ο Σοβιετικός ζωγράφος και θεωρητικός της τέχνης Καζιμίρ Μαλέβιτς, δημιουργός των ρευμάτων του Σουπρεματισμού και του Κονστρουκτιβισμού.

2008

Πέθανε ο αμερικανός φυσικός Γουίλις Γιουτζίν Λαμπ.

Ο Γουίλις Γιουτζίν Λαμπ (Willis Eugene Lamb Jr., 12 Ιουλίου 1913 − 15 Μαΐου 2008) ήταν Αμερικανός φυσικός, ο οποίος μαζί με τον Πόλυκαρπ Κους κέρδισε το βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 1955 «για ανακαλύψεις σχετικά με τη λεπτή υφή του φάσματος του υδρογόνου».

2012

Πέθανε ο Μεξικανός συγγραφέας Κάρλος Φουέντες.

Ο Κάρλος Φουέντες Μασίας (Carlos Fuentes Macías, Πόλη του Παναμά, 11 Νοεμβρίου 1928 - 15 Μαΐου 2012) ήταν ένας από τους πιο γνωστούς Μεξικανούς μυθιστοριογράφους και δοκιμιογράφους. Ανάμεσα στα πιο γνωστά του έργα είναι η Αύρα, Ο θάνατος του Αρτέμιο Κρουζ[21], και Terra nostra. Του απονεμήθηκε το Βραβείο Θερβάντες το 1987.

Πηγή: alt.gr, el.wikipedia.org