Σαν Σήμερα 1 Μαΐου

1328

Επικυρώνεται η Συνθήκη Εδιμβούργου-Νορθάμπτον, με την οποία το Βασίλειο της Αγγλίας αναγνωρίζει το Βασίλειο της Σκωτίας ως ανεξάρτητο κράτος.

1753

Δημοσιεύεται το Species Plantarum του Κάρολου Λινναίου. Αυτή είναι η επίσημη ημερομηνία έναρξης της ταξινόμησης των φυτών σύμφωνα με το Διεθνή Κώδικα Βοτανικής Ονοματολογίας.

1776

Ο Ιησουίτης Άνταμ Βάισχαουπτ ιδρύει τους Ιλλουμινάτι στο Ίνγκολστατ (Άνω Βαυαρία).

1786

Κάνει πρεμιέρα στη Βιέννη η όπερα του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ Οι Γάμοι του Φίγκαρο.

1827

Η Γ’ Εθνοσυνέλευση στην Τροιζήνα ψηφίζει το «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος». Το νέο Σύνταγμα στηρίχθηκε κυρίως στο αμερικανικό του 1787. Ενίσχυε σημαντικά τον αστικοφιλελεύθερο χαρακτήρα του πολιτεύματος, ενώ έπαυε να έχει προσωρινή ισχύ όπως τα προηγούμενα, υποδηλώνοντας τη βούληση των επαναστατών για πλήρη ανεξαρτησία (και όχι καθεστώς υποτέλειας). Στο νέο Σύνταγμα κατοχυρώνονταν η λαϊκή κυριαρχία («η κυριαρχία ενυπάρχει εις το έθνος, πάσα εξουσία πηγάζει εξ αυτού και υπάρχει υπέρ αυτού»), η ισονομία, η ανεξιθρησκία, καταργούνταν οι τίτλοι ευγενείας, ενώ προβλεπόταν άσυλο για τους κατατρεγμένους.

1840

Εκδίδεται στο Ηνωμένο Βασίλειο το πρώτο γραμματόσημο ("πένι μπλακ").

1844

Ιδρύεται η αστυνομία του Χονγκ Κονγκ, η δεύτερη σύγχρονη αστυνομική δύναμη του κόσμου και η πρώτη της Ασίας.

1848

Στην Αγγλία ορίζεται με νόμο η δεκάωρη εργάσιμη ημέρα για τις γυναίκες και τα ανήλικα παιδιά που εργάζονταν στην υφαντουργική βιομηχανία.

1886

Οι εργάτες του Σικάγου απεργούν ζητώντας 8 ώρες δουλειά 8 ώρες ύπνου 8 ώρες ανάπαυση. Οι απεργοί χτυπήθηκε από την αστυνομία και την εργοδοσία. Πρωτοπόροι εργάτες απαγχονίστηκαν. Η πρωτομαγιάτικη, όμως, απεργία του 1886 δεν πήγε χαμένη. Είχε ως αποτέλεσμα 185.000 εργάτες να κερδίσουν το 8ωρο και τουλάχιστον 200.000 εργάτες να μειώσουν το χρόνο εργασία τους από τις 12 στις 10 και 9 ώρες.

Σε πολλές, επίσης, περιοχές κερδήθηκε η ημιαργία του Σαββάτου, ενώ αρκετές βιομηχανίες σταμάτησαν την κυριακάτικη εργασία. Τρία χρόνια αργότερα, το 1889, η Β΄ Διεθνής στο Παρίσι, καθιέρωσε την 1η του Μάη ως Διεθνή Ημέρα των Εργατών.

Το 1886 στο Σικάγο, τη μέρα της Πρωτομαγιάς οι εργάτες κατέβηκαν σε γενική απεργία διεκδικώντας 8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ανάπαυση, 8 ώρες ύπνο. Η αμερικανική κεφαλαιοκρατία αιματοκύλισε τους εργάτες άγρια και στο τέλος συνέλαβε τους αρχηγούς και τους οδήγησε στην κρεμάλα. Οι πρώτοι ήρωες της πρωτομαγιάς είναι ο Αύγουστος Σπάις, o Σαμουήλ Φίλντεν και Αλμπερ Πάρσον, Λουί Λιγκ, Τζωρτζ Εγκελ και Αντολφ Φίσερ, Μάικλ Σβαμπ, Όσκαρ Νίμπι (Όλοι, εκτός του Πάρσονς και του Φίλντεν, ήταν γερμανοί μετανάστες).

Η 1η Μάη 1886 στο Σικάγο των ΗΠΑ ήταν μέρα απεργίας. Τη μέρα αυτή νέκρωσαν τα πάντα στην πόλη (εργοστάσια, φορτηγά, τρένα, αποθήκες, οικοδομές), οι εργαζόμενοι κήρυξαν απεργία και συγκεντρώθηκαν για να διεκδικήσουν τα τρία οχτώ: «8 ώρες για δουλειά, 8 ώρες για ανάπαυση και μόρφωση, 8 ώρες για ύπνο».

«Η 1η του Μάη ήταν μια θαυμάσια μέρα. Ο παγωμένος άνεμος της λίμνης, που συχνά ήταν πολύ διαπεραστικός την άνοιξη, ξαφνικά έπεσε και είχε βγει ένας δυνατός ήλιος. Όλα ήταν ήσυχα, τα εργοστάσια άδεια, οι αποθήκες κλειστές, τα φορτηγά βαγόνια αχρησιμοποίητα, οι δρόμοι έρημοι, οι οικοδομές παρατημένες, δεν έβγαινε καπνός από τα φουγάρα των εργοστασίων και οι μάντρες των ζώων ήταν σιωπηλές. Ήταν Σάββατο, εργάσιμη μέρα. Ομως οι εργάτες γελώντας, κουβεντιάζοντας και ντυμένοι με τα καλά τους, κατευθύνονταν μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά τους, στη λεωφόρο Μίτσιγκαν. Ο δρόμος είχε αποκτήσει ατμόσφαιρα γιορτής… Έξω από τον κύριο όγκο της διαδήλωσης και στους γειτονικούς δρόμους ήταν παραταγμένοι λόχοι αστυνομικών και ειδικών δυνάμεων, έτοιμοι να επιβάλουν “το νόμο και την τάξη”. Σε στρατηγικά σημεία, στις στέγες, ήταν μαζεμένοι αστυνομικοί, Πίνκερτον και αξιωματικοί της εθνοφρουράς, κρατώντας όπλα και άλλα σύνεργα πολέμου. Στους στρατώνες, 1.350 εθνοφρουροί με στολή, οπλισμό και πολυβόλα περίμεναν το σύνθημα για να δράσουν. Σε ένα κεντρικό κτίριο γραφείων μαζεύτηκαν ηγετικά στελέχη της Επιτροπής Πολιτών. Συνεδρίαζαν όλη την ημέρα και έπαιρναν αναφορές από έξω για την επικείμενη σύγκρουση. Αυτοί ήταν το γενικό επιτελείο που συντόνιζε τη μάχη για τη διάσωση του Σικάγου από το κομμουνιστικό οχτάωρο». «Η άγνωστη ιστορία του εργατικού κινήματος των ΗΠΑ» (εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή) των Ρίτσαρντ Ο.Μπόγιερ και Χέρμπερτ Μ.Μόρε.

Γύρω στους 340.000 εργάτες διαδήλωναν σε όλη τη χώρα. Περίπου 190.000 είχαν κατέβει σε απεργία. Στο Σικάγο 80.000 απεργούσαν για το οχτάωρο και οι περισσότεροι, είπε ο Σπάις δείχνοντας με συγκίνηση, βρίσκονταν εδώ και περίμεναν να αρχίσει η διαδήλωση. Μια δεύτερη σκέψη πέρασε από το μυαλό του και είπε στον Πάρσονς να διαβάσει το κύριο άρθρο της Μέιλ:

«Στην πόλη μας υπάρχουν δύο επικίνδυνοι κακοποιοί, δύο ακαμάτηδες δειλοί που πάνε να δημιουργήσουν φασαρίες. Ο ένας λέγεται Πάρσονς, ο άλλος Σπάις…

«Θυμηθείτε τα ονόματά τους σήμερα. Παρακολουθήστε τους.

Θεωρήστε τους προσωπικά υπεύθυνους για όποια φασαρία δημιουργηθεί.

Τιμωρήστε τους παραδειγματικά αν σημειωθούν ταραχές!».

Η διαδήλωση άρχιζε, οι χιλιάδες ξεκινούσαν την πορεία και ο καθένας ένιωθε μέσα του τη δύναμη, την τεράστια δύναμη της αλληλεγγύης… όλοι αποφασισμένοι στη διεκδίκηση του οχτάωρου.

Ο Πάρσονς βάδιζε κοντά στην κεφαλή της πορείας…

Η πορεία κατευθύνθηκε προς τη λίμνη Φροντ, όπου θα γίνονταν ομιλίες στα αγγλικά, στα τσέχικα, στα γερμανικά και τα πολωνικά.

Ο Πάρσονς μίλησε για την ακατανίκητη δύναμη της ενωμένης εργατικής τάξης.

Ο Σπάις, τριάντα ενός χρόνων, εκδότης της γερμανόφωνης εργατικής εφημερίδας Αρμπάιτερ – Τσάιτουνγκ και εξίσου εύγλωττος στη μητρική του γλώσσα και στα αγγλικά, ήταν πολύ αγαπητός στους συγκεντρωμένους… Καθώς τα χειροκροτήματα για τον Σπάις έσβηναν, η Πρωτομαγιά ανήκε πια στο παρελθόν.

Το πρώτο αίμα χύθηκε δύο ημέρες αργότερα έξω από το εργοστάσιο θεριστικών μηχανών ΜακΚόρμικ στο Σικάγο. Απεργοσπάστες προσπάθησαν να διασπάσουν τον απεργιακό κλοιό και ακολούθησε συμπλοκή. Η Αστυνομία και οι μπράβοι της επιχείρησης επενέβησαν δυναμικά.

Η αστυνομία, σύμφωνα με έναν αυτόπτη μάρτυρα, «άρχισε να πυροβολεί τους εργάτες πισώπλατα. Μερικοί άντρες και αγόρια σκοτώθηκαν καθώς έτρεχαν να φύγουν». Οι νεκροί ήταν έξι. Ο Σπάις, που μιλούσε εκεί κοντά σε συγκέντρωση απεργών εργατών ξυλουργείων, είδε τη σφαγή και το ανέφερε στους συντρόφους του. Αποφασίστηκε να οργανωθεί συγκέντρωση διαμαρτυρίας για την αστυνομική βία, το επόμενο βράδυ στην πλατεία Χεϊμάρκετ…

Στην πλατεία Χαϊμάρκετ την ώρα που ο απεργός Αύγουστος Σπάις μιλούσε στους απεργούς, η αστυνομία απαιτεί από το πλήθος να διαλυθεί και ξαφνικά συμβαίνει ένα στημένο σε βάρος των απεργών περιστατικό: εκρήγνυται μια βόμβα. Η Αστυνομία επιτίθεται με όπλα και πυροβολώντας βάφει με αίμα το χώρο της συγκέντρωσης.

Οι εφημερίδες της εποχής, καλά «δασκαλεμένες» εκδίδονται την επόμενη μέρα με τίτλους όπως «Αίμα Τώρα», «Πρώτα κρεμάστε τους και μετά δικάστε τους». Την απάντησή τους τη δίνουν οι εργαζόμενοι μέσα από την απολογία του Αύγουστου Σπάις στη δίκη που ακολούθησε.

Ήταν τέτοια η αυθαιρεσία και τόσο προφανής η διάθεση εκδίκησης από τη μεριά της κεφαλαιοκρατίας που η δίκη παρωδία των οκτώ θεωρείται ως μία από τις σοβαρότερες υποθέσεις κακοδικίας στην ιστορία των ΗΠΑ.

Η δίκη τους έγινε στις 21 Ιουνίου χωρίς να προσκομιστεί κανέναν στοιχείο που να τους συνδέει με την κατηγορία. Οι ένορκοι εξέδωσαν την ετυμηγορία τους στις 20 Αυγούστου 1886 κι έκριναν ενόχους και τους οκτώ κατηγορούμενους. Οι Σπάις, Έγκελ, Φίσερ, Λινγκ, Σβαμπ, Φίλντεν και Πάρσονς καταδικάστηκαν σε θάνατο, ενώ ο Νίμπι σε κάθειρξη 15 ετών. Μετά την εξάντληση και του τελευταίου ενδίκου μέσου, ο κυβερνήτης της Πολιτείας του Ιλινόις, Ρίτσαρντ Όγκλεσμπι, μετέτρεψε σε ισόβια τις θανατικές ποινές των Σβαμπ και Φίλντεν, ενώ ο Λινκ επιλέγει ένα διαφορετικό τέλος. Λίγο πριν εκτελεστεί καπνίζει ένα τελευταίο τσιγάρο με εκρηκτική ύλη…. Έτσι, στις 11 Νοεμβρίου 1887 οι Σπάις, Πάρσονς, Φίσερ και Έγκελ οδηγήθηκαν στην αγχόνη, τραγουδώντας τη «Μασσαλιώτιδα».

Η απολογία του Αύγουστου Σπάις

Κύριε Δικαστές

Αν σας περνάει η ιδέα στα σοβαρά, πως με τις κρεμάλες σας μπορείτε να σταματήσετε ττο κίνημα που εξωθεί εκατομμύρια γονατισμένων από την καταπίεση εργατών στην εξέγερση, πλανάσθε μα την Αλήθεια.

ΚΡΕΜΑΣΤΕ ΜΑΣ ΜΑ ΠΕΡΙΜΕΝΕΤΕ ΤΟ ΤΕΛΟΣ. Αν εσείς είσθε τυφλοί και δεν μπορείτε να το δείτε, ακούστε να σας πω εγώ.

Γύρω σας, κάτω σας, δίπλα σας, πάνω σας, από όλες τις μεριές, ξαπλώνεται μια τεράστια φωτιά. Θέλετε να μη τη βλέπετε; Δικαίωμα σας. Μα δε θα την αποφύγετε. Θέλετε να απαλλαγείτε μια για πάντα απ’ όλους εμάς τους «ΣΥΝΩΜΟΤΕΣ», κάντε το.

Απαλλαγείτε όμως πρώτ’ απ’ όλα, απ’ αυτά το αφεντικά της βιομηχανίας που δημιούργησαν την ανήθικη περιουσία τους, με το κλεμμένο αντίτιμο της εργασίας που δεν πληρώθηκε. Μέσα στο ΣΥΣΤΗΜΑ σας οι μηχανές σας φέρνουν την υπερπαραγωγή που οδηγεί τον πραγματικό παραγωγό στην ΑΘΛΙΟΤΗΤΑ και στο ΘΑΝΑΤΟ. Είναι αυτό που σεις αποκαλείτε ΑΥΞΗΣΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ. «ΕΘΝΙΚΟΥ» ΤΙ ΕΙΡΩΝΕΙΑ! Τη χώρα μερικών προνομιούχων του Έθνους να λέτε!

Θέλετε ννα διαμορφώσετε την κατάσταση; ΚΑΤΑΡΓΗΣΤΕ πρώτα απ’ όλα εσάς τους ίδιους, τον εαυτό σας, γιατί Σεις με τη συμπεριφορά σας απέναντι των εργατών είσθε οι πρώτοι ΠΡΑΚΤΟΡΕΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ.

ΚΑΤΑΡΓΗΣΤΕ ΤΗΝ ΑΡΠΑΓΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΛΙΑΤΣΙΚΟ αυτό είναι το καθήκον σας. ΚΑΤΑΡΓΗΣΤΕ αυτούς τους 50-100-200 ανθρώπους που θέλουν να απολαμβάνουν το παν, χωρίς να κάνουν απολύτως τίποτε. Απ’ αυτή την τάξη εμείς πάμε να ΑΠΑΛΛΑΓΟΥΜΕ.

ΚΟΙΤΑΧΤΕ ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ (ΠΛΑΙΣΙΟ;) ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ. Οι εργάτες έχουν πετσοκοφτεί και ΣΕΙΣ ΚΑΛΟΙ ΜΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ και ΕΥΓΕΝΙΚΟΙ ΜΟΥ ΜΠΟΥΡΖΟΥΑΔΕΣ, ΣΕΙΣ ΕΙΣΘΕ ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΓΥΠΕΣ που τρώτε τις σάρκες των πτωμάτων. Θα θέλατε να κάνουμε μαζί μια βόλτα στα στενοσόκακα τούτης της πολιτείας; Όπου ξεμετρούνε τις μέρες τους οι αληθινοί ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ του ΠΛΟΥΤΟΥ; Ας κατεβούμε μαζί στις ΜΙΝΕΣ του ΧΟΚΙΓΚ ΝΑΛΕΫ

Να, βλέπετε δεν υπάρχουν εδώ άνθρωποι. Υπάρχουν πτώματα μάλλον που μπορούμε να πούμε πως έχει αρχίσει η αποσύνθεσή τους.

Η γενική κρατικοποιήση των μέσων παραγωγής γίνεται αναπόφευκτη ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ, πρέπει επιτέλους ν’ αρχίσει η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ και της ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ. Εκείνοι που λένε τούτο είναι δικό μας πρέπει να τα ιδούν όλα κοινά, για το καλό όλων κι αυτό θα γίνει μια μέρα, είτε το θέλετε είτε δεν το θέλετε. Η ιστορία διδάσκει πως ότι ήτανε νε γίνει έγινε. Οποιος λέει ιδιωτική βιομηχανία λέει αναρχούμενη οικονομία. Μετρημένοι άνθρωποι χρησιμοποιούν προς όφελός τους τι εφευρέσεις και τα επινοήματα του Νου.

Ο κόσμος είναι για τους λίγους, γύρω από τους οποίους πέφτουν οι άνθρωποι θύματα του πλούτου. Με τις μηχανές τους μετατρέπουν το ανθρώπινο αίμα σε βόλους χρυσαφιού. Με την πολλή δουλειά ΔΟΛΟΦΟΝΟΥΝ τις γυναίκες και τους ανήλικους. Με την ανεργία ΣΚΟΤΩΝΟΥΝ τα θύματα των μηχανών της. Κι αυτοί οι άνθρωποι λέγονται ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ. ΘΑΥΜΑΣΤΕ τους ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΘΑ ΠΩΣ ΠΑΡΑΒΗΚΑΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ.

ΝΑΙ ΤΟΝ ΠΑΡΑΒΗΚΑΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙΞΟΥΜΕ ΣΤΟ ΛΑΟ ΚΑΤΑ ΠΟΙΟ ΤΡΟΠΟΝ ΟΙ ΘΕΣΜΟΙ ΑΥΤΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΙΚΟΣΙ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΒΛΕΠΟΥΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΑ Σ’ ΕΝΑ ΣΚΟΠΟ. ΝΑ ΕΓΚΑΘΙΔΡΥΣΟΥΝ ΣΕ ΤΟΥΤΗ ΤΗ ΧΩΡΑ ΜΙΑ ΟΛΙΓΑΡΧΙΑ ΠΟΥ ΠΙΟ ΔΥΝΑΤΗ ΔΕΝ ΥΠΗΡΞΕ ΠΟΤΕ ΣΕ ΚΑΝΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ.

Οι ιδέες αυτές που υπερασπίζω είναι δικές μου. Είναι ένα κομμάτι από τον ίδιο τον εαυτόν μου.

Πώς είναι δυνατόν να τις εγκαταλείψω;

Ρούχα είναι να τα βγάλεις και να τα παρατήσεις.

Μα κι αν μπορούσα ακόμα, πάλι δε θα τις άφηνα. Δεν είναι λοιπόν αφέλεια εκ μέρους σας να νομίζετε ότι μπορείτε ν’ απαλλαγείτε σεις από τις ιδέες αυτές που κερδίζουν έδαφος από μέρα με τη μέρα, στέλνοντας μας στην κρεμάλα; Αν το να λες την αλήθεια πρέπει να τιμωρείσαι με θάνατο, ΕΜΕΙΣ ΔΕ ΘΑ ΠΑΨΟΥΜΕ ΝΑ ΛΕΜΕ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ, ΟΣΟΥΣ ΘΑΝΑΤΟΥΣ ΚΙ ΑΝ ΜΑΣ ΕΠΙΒΑΛΛΕΤΕ.

Σας περιφρονούμε στο θάνατο.

Εμπρός, καλέστε το δήμιο. Η αλήθεια που κρεμάστηκε στο πρόσωπο του Χριστού, του ΣΩΚΡΑΤΗ, του Τζιορντάνο Μπρούνο, του Χιούζ, του Γαλιλαίου, ζει ακόμη.

Δεν πέθανε. Πολλοί άλλοι που αποτελούμε ατέρμονη λεγεώνα, μας πρόλαβα σε τούτη την οδό.

ΚΟΙΤΑΤΕ ΜΑΣ

ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΚΑΘ’ ΟΛΑ

ΝΑ ΤΟΥΣ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΟΥΜΕ ΣΤΗ ΜΑΤΩΜΕΝΗ ΠΟΡΕΙΑ

1888

Λαμβάνει χώρα η πρώτη απεργία στον τότε υπό οθωμανική διοίκηση ελλαδικό χώρο, στην πόλη της Δράμας, από τους καπνεργάτες με κύριο αίτημα τις δέκα ώρες εργασίας, καθώς εκείνη την εποχή οι εργάτες εργάζονταν από δώδεκα έως και δεκατρείς ώρες ημερησίως.

1893

Στη Διεθνή Έκθεση του Σικάγο, ο Γκρόβερ Κλήβελαντ, ο 24ος πρόεδρος των ΗΠΑ, φωταγωγεί την πόλη με λάμπες που λειτουργούν με εναλλασσόμενο ρεύμα.

1906

Στη Γαλλία, στρατιωτικές δυνάμεις συλλαμβάνουν 1.000 άτομα που συμμετέχουν σε διαμαρτυρία για την Ημέρα της Πρωτομαγιάς. Την ίδια μέρα, στη Γερμανία, απολύονται 6.000 εργάτες.

1916

Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Πραγματοποιείται στο Βερολίνο μαζική αντιπολεμική διαδήλωση με επικεφαλής τον κομμουνιστή ηγέτη Καρλ Λίμπκνεχτ (ηγετικό στέλεχος τότε, μαζί με την Ρόζα Λούξεμπουργκ κ.α., των «Σπαρτακιστών», των σοσιαλιστών δηλαδή που εναντιώθηκαν στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο σε αντιπαράθεση με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα που στοιχήθηκε πίσω από την αστική τάξη της Γερμανίας).

Ο Λίμπκνεχτ θα συλληφθεί και θα καταδικαστεί για εσχάτη προδοσία σε 2,5 χρόνια φυλάκισης (στη συνέχεια η ποινή του αυξήθηκε σε 4 χρόνια και 1 μήνα).

1919

Στην πανελλαδική πανεργατική απεργία της Πρωτομαγιάς, δίπλα στα συνθήματα για αύξηση των μισθών, ασφάλιση και καθιέρωση του 8ώρου, αντηχούν τα συνθήματα για την αναγνώριση της Σοβιετικής εξουσίας στη Ρωσία και την ανάκληση των ελληνικών στρατευμάτων που μετείχαν στην ιμπεριαλιστική επέμβαση για την κατάπνιξη της Μεγάλης Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης.

Το ΣΕΚΕ, με ανακοίνωσή του στις 6/5, κατήγγειλε τα στρατοκρατικά μέτρα που πήρε η κυβέρνηση Βενιζέλου στην Αθήνα και τον Πειραιά προκειμένου να εμποδιστούν οι πρωτομαγιάτικες εκδηλώσεις των εργαζομένων.

Μαζικές ήταν οι Πρωτομαγιάτικες διαδηλώσεις στη Γαλλία, όπου κυριάρχησαν παρόμοια αιτήματα.

Η αστυνομία επιτέθηκε με λύσσα στους Γάλλους απεργούς σκοτώνοντας έναν και τραυματίζοντας 350.

Η κηδεία του νεκρού εργάτη μετατράπηκε σε μια ακόμα απεργία, στην οποία πήραν μέρος πάνω από 3.000.000 εργάτες.

1920

Στην Γαλλία 250.000 σιδηροδρομικοί κατεβαίνουν σε γενική απεργία, που διαρκεί 25 μέρες. Με τους σιδηροδρομικούς ενώνονται σύντομα οι ανθρακωρύχοι, οι λιμενεργάτες και οι ναυτεργάτες. Έτσι, το σύνολο των απεργών ξεπερνά το 1.000.000. Κύρια αιτήματα της απεργίας ήταν: η εφαρμογή του 8ώρου, η αύξηση των μισθών, η εθνικοποίηση των σιδηροδρόμων και η παραίτηση από τη σχεδιαζόμενη τρίτη αντισοβιετική εκστρατεία.

1924

Παρά την απαγόρευση από την κυβέρνηση του Αλέξανδρου Παπαναστασίου (του λεγόμενου και «Πατέρα της Δημοκρατίας»), οι εργάτες της Αθήνας και του Πειραιά ανταποκρίνονται στο κάλεσμα του ΣΕΚΕ(Κ) πραγματοποιώντας μεγάλη πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση. Στρατός και αστυνομία επιτίθενται στους απεργούς, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας εργάτης και να τραυματιστούν 12.

Ο βουλευτής των Φιλελευθέρων Κώστας Ζαβιτσιάνος κάνει λόγο για «ερυθρό κίνδυνο».

1925

Η Κύπρος ανακηρύσσεται βρετανική αποικία.

1926

Στην Αγγλία οι ιδιοκτήτες των ανθρακωρυχείων κηρύσσουν λοκ-άουτ. Οι ανθρακωρύχοι απαντούν με κάθοδο σε απεργία, που στις 4 Μαΐου μετεξελίσσεται σε γενική πανεργατική απεργία.

Σ’ αυτή παίρνουν μέρος πάνω από 5.000.000 εργάτες. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη έως τότε απεργία στην ιστορία του αγγλικού εργατικού κινήματος. Στις 12 Μαΐου η κυβέρνηση με τη βοήθεια των ρεφορμιστών σοσιαλδημοκρατών ηγετών των συνδικάτων πετυχαίνει τη διάσπαση των εργατών και την απομόνωση των ανθρακωρύχων. Εκείνοι όμως θα συνεχίσουν την απεργία τους επί 8 ολόκληρους μήνες, αντιμετωπίζοντας τεράστιες στερήσεις. Τελικά θα υποχρεωθούν να λήξουν την απεργία τους, χωρίς νίκη.

Η κυβέρνηση των Συντηρητικών, βοηθούμενη στην ουσία από τους σοσιαλδημοκράτες ηγέτες των συνδικάτων του Εργατικού Κόμματος, καθώς και από τη ρεφορμιστική συνδικαλιστική διεθνή του Άμστερνταμ, πέτυχε να οδηγήσει σε ήττα την ηρωική αυτή πάλη του αγγλικού προλεταριάτου.

Στον αντίποδα, στο πλευρό των Άγγλων εργατών βρέθηκε από τη πρώτη στιγμή το διεθνές προλεταριάτο.

Οι Γερμανοί, Ολλανδοί και Βέλγοι ναυτεργάτες δεν άφησαν να κινηθεί κανένα αγγλικό πλοίο από τα λιμάνια των χωρών τους. Μεγάλη βοήθεια στους απεργούς, προσέφεραν επίσης οι σοβιετικοί εργάτες, που συγκέντρωσαν για τα ταξικά τους αδέρφια στην Αγγλία πάνω από 11,5 εκατομμύρια ρούβλια.

1929

Η κυβέρνηση Βενιζέλου απαγορεύει κάθε συγκέντρωση για την Πρωτομαγιά, ενώ η αστυνομία από την παραμονή ακόμα ενήργησε στην Αθήνα συλλήψεις 400 εργατικών στελεχών, κατέλαβε τα γραφεία των ταξικών συνδικάτων και κατάσχεσε τον Ριζοσπάστη. Παρά τα τρομοκρατικά αυτά μέτρα οι εργάτες πραγματοποιούν σε πολλά σημεία συγκεντρώσεις όπου γίνονται σύντομες ομιλίες. Η αστυνομία επιτίθεται παντού και διενεργεί νέες συλλήψεις. Πολλοί από τους συλληφθέντες θα σταλούν στη συνέχεια στην εξορία. Ανάμεσά τους και ο οργανωτικός Γραμματέας της ταξικής Ενωτικής ΓΣΕΕ.

Στην πρωτεύουσα της «Δημοκρατίας της Βαϊμάρης», το Βερολίνο, η αστυνομία επιτίθεται κατά των απεργών εργατών, σκοτώνοντας 5 και τραυματίζοντας 100 περίπου. Ακολούθησαν σκληρές συγκρούσεις. Παρά την κήρυξη του στρατιωτικού νόμου η απεργία γενικεύτηκε. Οι εργάτες έστησαν οδοφράγματα και τις επόμενες 2 μέρες εξελίχθηκαν πραγματικές μάχες. Οι νεκροί της εργατικής τάξης έφτασαν τους 23. Σφοδρές συγκρούσεις έγιναν την Πρωτομαγιά και στο Παρίσι, όπου η αστυνομία συνέλαβε 100δες εργάτες.

1931

Πραγματοποιούνται τα επίσημα εγκαίνια του Εμπάιαρ Στέιτ Μπίλντινγκ (The Empire State Building – «Κτήριο της Αυτοκρατορικής Πολιτείας», δηλαδή της Νέας Υόρκης) , του ψηλότερου κτιρίου στον κόσμο την εποχή εκείνη.

1941

Η ταινία «Πολίτης Κέιν», στην οποία πρωταγωνιστεί και σκηνοθετεί ο Όρσον Ουέλς, κάνει πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη.

1942

Μαζικές αντιπολεμικές διαδηλώσεις των εργατών στο Τορίνο της φασιστικής Ιταλίας.

1944

Οι δυνάμεις κατοχής, σε αντίποινα για την εκτέλεση από τον ΕΛΑΣ Πελοποννήσου του Γερμανού υποστράτηγου Φρανζ Κρες και του επιτελείου του, εκτελούν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής 200 κομμουνιστές, που κρατούνταν στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Απ’ αυτούς, περίπου 170 ήταν πρώην Ακροναυπλιώτες και οι υπόλοιποι πρώην εξόριστοι στην Ανάφη. Ένα από τους 200 ο Ναπολέων Σουκατζίδης

Πρωτομαγιά 1944. Το αίμα 200 παλικαριών που εκτέλεσαν οι Γερμανοί κατακτητές βάφει το Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Το αίμα 200 κομμουνιστών που πέρασαν στην αθανασία, για να μείνουν για πάντα ζωντανοί στη μνήμη και στη συνείδηση της εργατικής τάξης και του λαού μας.

Ο Κώστας Βάρναλης εμπνέεται από τη θυσία τους.

ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ ΤΟΥ 1944

Πέσε στα γόνατα, προσκύνα το πανάγιο χώμα

με την ψυχή κατάκορφα στον ουρανό υψωμένη,

όποιος και να σαι, όθε και να σαι κι ό,τι — άνθρωπος να σαι!

Πιότερο, αν είσαι του λαού ξωμάχος, χερομάχος,

φτωχόπαιδο, που αθέλητα σε βάλαν να καρφώσεις

τον αδερφό σου αντίκρα σου — με μάνα εσύ και κείνος!

Ετούτ’ η μάντρ’ αγνάντια σου το σύνορο του κόσμου.

Σ’ αφτήν απάνου βρόντηξεν ο Διγενής το Χάρο.

Είτανε πρώτη του Μαγιού, φως όλα μέσα κ’ έξω

(έξω τα χρυσολούλουδα και μέσα η καλωσύνη)

που αράδειασε πα στο σοβά, πιστάγκωνα δεμένους

και θέρισε με μπαταριές οχτρός ελληνομάχος,

όχι έναν, όχι δυο και τρεις, διακόσια παληκάρια.

Δεν ήρθαν μελλοθάνατοι με κλάμα και λαχτάρα,

μόν’ ήρθανε μελλόγαμπροι με χορό και τραγούδι.

Και πρώτος άρχος του χορού, δυο μπόγια πάνου απ’ όλους

κι από το Χάρο τρεις φορές πιο πάνου ο Ναπολέος.

Κ’ είναι από τότες Μάης εδώ, φως όλα μέσα κ’ έξω.

Κόλλα τ’ αφτί και την καρδιά στο ματωμένο χώμα.

Στον Κάτου Κόσμο τραγουδάνε πάντα και χορεύουν

κι αν κάπου ανάκουστος καημός θολώνει τη λαλιά τους,

δεν είναι που τη μάνα τους τη μάβρη ανανογιούνται

παρά που τους προδώσαν απορίματα δικά μας.

Κι αν πέσανε για το λαό, νικήσαν οι προδότες,

που τώρα εδώ κατάχρυσοι περνούν και μαγαρίζουν,

και τώρα πιο τους μάχονται και τους ξανασκοτώνουν!

Σιχαίνεσαι τους ζωντανούς; Μην κλαις τους σκοτωμένους!

Απ’ τα ιερά τους κόκκαλα, πρώτη του Μάη και πάλι,

θα ξεπηδήσει ο καθαρμός κ’ η λεφτεριά του ανθρώπου.

Κ’ είναι χιλιάδες στην Ελλάδα όμοιοι Πανάγιοι Τάφοι.

Κώστας Βάρναλης |> Από την έκδοση «Ελεύθερος Κόσμος |> 1987, ISBN: 978-960-04-2926-8

1945

Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος: Ο υπουργός προπαγάνδας των Ναζί Γιόζεφ Γκαίμπελς και η σύζυγός του, Μάγδα, αυτοκτονούν στον κήπο του Ράιχ έξω από το Καταφύγιο του Χίτλερ. Τα παιδιά τους έχουν επίσης σκοτωθεί με κατάποση χαπιών κυανίου που εισήγαγε στο στόμα τους η μητέρα τους, Μάγδα.

1946

Μεγαλειώδης εορτασμός της Πρωτομαγιάς στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και πολλές άλλες πόλεις της Ελλάδας. Χιλιάδες λαού κατακλύζουν το γήπεδο του «Παναθηναϊκού», όπου έγινε και η κεντρική Πρωτομαγιάτικη εκδήλωση στην πρωτεύουσα.

1946

Η διάσκεψη των Παρισίων αποφασίζει να δοθούν τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα.

1947

Η Σφαγή της Πορτέλα ντελα Τζινέστρα στη Σικελία. 11 άτομα σκοτώνονται και 33 τραυματίζονται από επίθεση ανδρών του Σαλβατόρε Τζουλιάνo κατά συγκέντρωσης του Κομμουνιστικού Κόμματος για το εορτασμό της Εργατικής Πρωτομαγιάς.

1952

Κηρύσσεται 24ωρη πανελλαδική πανεργατική απεργία.

Πλήθος κόσμου από τις συνοικίες της Αθήνας καταθέτει στεφάνι στον τάφο του Νίκου Μπελογιάννη και στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Συνθήματα για την εκτέλεση του Μπελογιάννη γράφτηκαν σε τοίχους της πρωτεύουσας.

1958

Πρωτομαγιάτικη παρέλαση στη Λευκωσία με τη συμμετοχή Ελλήνων και Τούρκων εργαζομένων, με πρωτοβουλία του ΑΚΕΛ

1960

Πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση στο θέατρο «Κεντρικόν».

Η αστυνομία επιτίθεται στους απεργούς. Ανάμεσα στους τραυματίες και ο πρόεδρος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών Βασίλης Μεσολογγίτης.

1960

Ο Αμερικανός πιλότος Φράνσις Γκάρυ Πάουερς συλλαμβάνεται από τις σοβιετικές αρχές.

Ο Πάουερς εκτελούσε κατασκοπευτική πτήση πάνω από τον σοβιετικό εναέριο χώρο, όταν το αεροπλάνο του, τύπου U-2, καταρρίφθηκε.

1966

Ο Νίκος Ζαχαριάδης ξεκινά απεργία πείνας, με αίτημα την κατάργηση των διοικητικών μέτρων εναντίον του, η οποία κρατά 19 μέρες.

Στις 22/5 τον επισκέπτονται στο Σοργκούτ οι Ζήσης Ζωγράφος, μέλος του ΠΓ της ΚΕ και ο Βασίλης Ζάχος, μέλος της ΚΕ, προκειμένου να συζητήσουν.

Την επόμενη χρονιά ο Νίκος Ζαχαριάδης θα ξεκινήσει και νέα απεργία πείνας (1/5/1967) που θα διαρκέσει 22 μέρες.

1973

Μεγάλη διαδήλωση Ελλήνων και Ισπανών στη Ζυρίχη ενάντια στα δικτατορικά καθεστώτα σε Ελλάδα και Ισπανία.

1983

Ο Μίκης Θεοδωράκης τιμάται με το βραβείο Λένιν για την ειρήνη.

1986

Η Νότια Αφρική παραλύει ολοσχερώς, καθώς 1,5 εκατομμύριο έγχρωμοι κάνουν αποχή από την εργασία τους, σε ένδειξη διαμαρτυρίας κατά της πολιτικής των φυλετικών διακρίσεων που εφαρμόζει η κυβέρνηση. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη διαμαρτυρία κατά του Απαρτχάιντ.

1997

Στη Βρετανία διεξάγονται οι κοινοβουλευτικές εκλογές που φέρνουν στην εξουσία τους Εργατικούς του Τόνι Μπλερ, μετά από 18 χρόνια διακυβέρνησης της χώρας από τους Συντηρητικούς.

2004

Η Κύπρος μαζί με τις Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Μάλτα, Ουγγαρία, Πολωνία, Σλοβακία, Σλοβενία και Τσεχία εντάσσονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πανηγυρισμοί στη Λευκωσία. Η νύχτα γίνεται μέρα από τα πυροτεχνήματα, ενώ χιλιάδες Ελληνοκύπριοι συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία της πόλης για να γιορτάσουν την ένταξη.

Γεννήσεις

1811

Γεννήθηκε ο Ανδρέας Λασκαράτος, σατιρικός συγγραφέας από το Ληξούρι.

Γεννημένος την Πρωτομαγιά του 1811 στο Ληξούρι ο Ανδρέας Λασκαράτος, πέθανε στ’ Αργοστόλι, όπου ζούσε με την οικογένειά του και είναι θαμμένος στο νεκροταφείο τ’ Αργοστολιού, στο Δράπανο, του οποίου την Παναγία τη Δραπανιώτισσα επικαλείται ο θεός στη σάτιρά του «Γιατί τα τάλαρα τα λένε τάλαρα», απευθυνόμενος στους «πρωτόπλαστους», όταν τους διώχνει από τον παράδεισο:

«Μα, μα τη Δραπανιώτισσα, μωρές,

Θε να σας διόξω εδώθε. Ας ήναι, φτάνει».

Ο μέγιστος της επτανησιακής και «βαρύ πυροβολικό» της νεοελληνικής σάτιρας έζησε πολλά χρόνια με διωγμούς, κατατρεγμούς, εξορίες, φυλακές και αγώνα, υπερασπίζοντας ανυποχώρητα ό,τι ενόμιζε σωστό.

Στα 100χρονα από το θάνατό του, συγκροτήθηκε στην Κεφαλονιά επιτροπή γιορτασμού και προγραμματίστηκαν στη μνήμη του πολλές εκδηλώσεις σ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.

Έγινε, οργανωμένο από το Ιδρυμα Κεφαλονιάς και Ιθάκης και το Δήμο Παλλικής, συμπόσιο στο Ληξούρι με θέμα «Ο Ανδρέας Λασκαράτος και η σχέση του με την Εκκλησία και τον κλήρο», στο οποίο συμμετείχε πολύς κόσμος απ’ όλη την Κεφαλονιά.

Εισηγητές ήταν οι: Γεώργιος Μεταλληνός (καθηγητής Πανεπιστημίου και πρωτοπρεσβύτερος), Ευρυδίκη Μοσχονά – Μαραγκάκη (φιλόλογος), Γεώργιος Αλισανδράτος (φιλόλογος – νεοελληνιστής), Σπύρος Λουκάτος (ιστορικός) και ο γράφων. Επίσης έγινε παρουσίαση και σχολιασμός ανέκδοτου χειρόγραφου του Λασκαράτου από τους Ευρυδίκη Λειβαδά και Γεράσιμο Γαλανό. Το συμπόσιο έκλεισε με πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Ο υπογράφων αυτό το σημείωμα παραθέτει αποσπάσματα της εισήγησης που έκανε στο συμπόσιο, με θέμα «Οι διωγμοί και ο αφορισμός του Ανδρέα Λασκαράτου από την Εκκλησία και οι ανάλογες περιπτώσεις των Θεόφιλου Καΐρη, Εμμανουήλ Ροΐδη και Νίκου Καζαντζάκη».

Κυνηγημένος βίος

Στις 2 Μαρτίου 1856, ο μητροπολίτης Κεφαλλονιάς Σπυρίδωνας Κοντομίχαλος, στην αγγλοκρατούμενη τότε Κεφαλονιά, αφορίζει τον Ανδρέα Λασκαράτο λόγω του βιβλίου του «Τα μυστήρια της Κεφαλονιάς» και φυσικά το βιβλίο. Ο αφορισμός είχε προαποφασιστεί και συνταχτεί νωρίτερα (φέρει την ημερομηνία 16 Φεβρουαρίου 1856). Ο Λασκαράτος καταφεύγει κυνηγημένος στη Ζάκυνθο, αλλά στις 16 Μαρτίου 1856 αφορίζεται και εκεί, από τον μητροπολίτη της, Νικόλαο Κοκκίνη.

Οι απόψεις του Λασκαράτου για την ορθοδοξία, αλλά και για την έννοια του θεού γενικότερα, δεν ήταν δυνατό να γίνουν ανεκτές από το τότε κατεστημένο στην Εκκλησία της Κεφαλονιάς, γιατί τάραζαν τα λιμνασμένα νερά της, που στηρίζονταν στην αμάθεια και στα παράγωγά της. Τη θρησκοληψία, τη θαυματολογία, το εμπόριο των προλήψεων, τη φτώχεια και εξαθλίωση του λαού. Γενικά, στην αγυρτία και στην απάτη.

Ενας ιδιότυπος δυϊσμός κυριαρχεί στη σκέψη του Λασκαράτου. Στο κεφάλαιο 12, «Θρησκία» (γραφή Λασκαράτου), των «Μ.τ.Κ», γράφει: «Η ψυχή μας λοιπόν είναι συνθεμένη από δύναμες ανθρώπινης φύσεως και δύναμες μιας άλλης ανώτερης φύσης. Η πρώτες μας συγγενέβουνε με τον κόσμο. Η δεύτερες με τη Θεότητα». Και «υπάρχει τω όντι μια ηθική τάξη πραγμάτων, ένας Οικουμενικός Αιώνιος Κόδικας, ο οποίος εμπεριέχει όλες εκείνες τις ηθικές αρετές οπού ολόκληρο το ανθρώπινο γένος ομολόγησε πάντα και θέλει ομολογήσει».

Αυτή τη θεότητα ο Λασκαράτος τη θεωρεί κάτι πολύ μεγάλο και υψηλό και νομίζει πως η τρέχουσα τότε χριστιανική εκδοχή της τη μειώνει και την ευτελίζει. Π.χ., όπως αναφέρω και στο βιβλίο μου για τους Λασκαράτο και Αβλιχο, στο διήγημά του «Ταξίδι στον πλανήτη Δία», ο Λασκαράτος «καβαλάει» σε μια ηλιαχτίδα που περνάει από το χτήμα του στο Ληξούρι και βρίσκεται στο Δία, όπου τα πάντα, έμψυχα και άψυχα, είναι χίλιες φορές μεγαλύτερα από αυτά της Γης. Οι άνθρωποι του Δία τον παίρνουνε για ανθρωπόμορφο έντομο, για ζωύφιο, τον πιάνουνε με μια τσιμπίδα, τον βάζουνε στη χούφτα τους και τον εξετάζουνε με περιέργεια.

Μετά τον βάζουνε πάνω σ’ ένα τραπέζι της «Αυτοκρατορικής Ακαδημίας Επιστημών του Δία», τον σκεπάζουνε με μια γυάλα, κι επειδή τον είχαν βρει μες στα λάχανα του κήπου, νομίζουνε ότι τα τρώει ωμά και γι’ αυτό του βάζουνε και μια ρίζα λάχανου κάτω από τη γυάλα, για να μην ψοφήσει από την πείνα. Συγκαλείται, στη συνέχεια, η Σύγκλητος της Ακαδημίας για να εξετάσουν τα μέλη της το περίεργο ον. Αυτός σκέφτεται να τους μιλήσει «διά την Ηπειροθεσσαλία και πως ελπίζουμε εντός ολίγου να πάρουμε τα Γιάννινα», σατιρίζοντας τις ανθρωποκεντρικές ιδέες και τις θρησκευτικές αντιλήψεις των Χριστιανών περί Θεού.

Οταν οι κάτοικοι του Δία ακούνε για την «τριάδα ομοούσιον και αχώριστον», προβάλλουνε την ένσταση του «αριθμητικώς ακατανόητου» και συμπεραίνουνε με επιείκεια: «Μην τα ξεσυνεριζομάσθε τα καημένα, έντομα είναι… πλάθουν εις τον εαυτόν τους έναν Θεό, οποίον η διανοητικές τους δύναμες τους τον επιτρέπουν» («Απαντα», τόμος Β, σελίδες 210-216).

Αλλά και στους «Στοχασμούς» γράφει: «Υψωσε την ψυχή σου και την φαντασίαν σου εις τα απειράριθμα ηλιακά συστήματα του απείρου Παντός. Ιδές εις αυτά όλα ενωμένα ένα μόριον της Μεγαλειότητος του Θεού, και στοχάσου ενταυτώ ότι τα χριστιανικά μπαίγνια πιστεύουνε, πως τον θεόν εκείνον τόνε γνοιάζει τι μαγερεύουμε και τι τρώμε, διά να μας ανταμοίψη ή να μας παιδέψη!.. Οποία ‘μπαιγνιοσύνη…».

Τα «Μ.τ.Κ» οδηγήσανε στον αφορισμό του Λασκαράτου, του βιβλίου του, αλλά και των αναγνωστών του.

Οι παπάδες της Κεφαλονιάς, με ελάχιστες εξαιρέσεις, «με όλη την πομπή και παράταξη», εδιάβασαν από τον άμβωνα τον αφορισμό «κατά του πασίγνωστου απονενοημένου και εκ της ευθείας οδού της ορθοδόξου ημών πίστεως δυστυχώς αποπλανησθέντος Ανδρέα Γ. Λασκαράτου». Ο αφορισμός που τύπωσαν και τον εκυκλοφόρησαν καταλήγει ως εξής:

«Εάν όμως παρακούσει ταις εκκλησιαστικαίς ταύταις παραινέσεις και μη εις το πυρ δώσει τα παρ’ αυτώ σωζόμενα αντίτυπα της παρ’ αυτού εκδοθείσης Βίβλου, έχομεν αυτόν αφωρισμένον παρά Πατρός, Υιού και Αγίου Πνεύματος, παρά της Μίας Αγίας Καθολικής και Αποστολικής του Χριστού Εκκλησίας, παρά των τριακοσίων δέκα και οκτώ θεοφόρων πατέρων, έστω τρέμων και στένων επί της γης ως ο Κάιν, κληρονομησάτω τη λέπραν του Γιεζί και την αγχόνην του Ιούδα. Ταύτα μεν, η δε του Θεού χάρις και το άπειρον έλεος, και η ευχή και η ευλογία της ημών ταπεινότητος είη μετά πάντων ημών».

Αλλος ανώνυμος κληρικός έγραφε: «Το βδέλυγμα της ερημώσεως εν Κεφαλληνία ή ο ασεβής Ανδρέας Λασκαράτος», βρίζοντας, επίσης, τον ποιητή με το συνηθισμένο ιερατικό τρόπο.

Προοδευτική σάτιρα ενός αντιδραστικού

Ο Λασκαράτος στην «Απόκριση εις τον αφορεσμό», γράφει πως «όταν ένας ήθε είναι αφορεσμένος από την Αγία Τριάδα, ήθελ’ έχει αρκετά» και όλοι οι άλλοι «ενοχληθήκανε αχρείαστα». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το «καταρολόγιο» αυτών των κειμένων.

Λίγο πριν πεθάνει ο Λασκαράτος, ο επίσκοπος Κεφαλονιάς Γερ. Δόριζας «λύνει» τον αφορισμό. Ο Λασκαράτος με γράμμα του γιου του Γεράσιμου στον Τύπο («Ζιζάνιο», 12/2/1900 και «Ακρόπολις», 18/3/1900), δηλώνει πως τα «διάφορα μη αληθή» που δημοσιεύτηκαν περί αφορισμού δεν τους αφορούν, «αφού μάλιστα ως γνωστόν ο πατήρ μου εξακολουθεί να έχει τας αυτάς αρχάς και ιδέας, τας οποίας ανέκαθεν είχεν», πως πρόκειται για πρωτοβουλία του αρχιεπισκόπου «προς το συμφέρον της Εκκλησίας» και ότι κάνει αυτήν τη δήλωση με τη συγκατάθεση του πατέρα του, που «ενενηκοντούτης ήδη δεν καταγίνεται πλέον εις το γράφειν».

Στη συζήτηση που έγινε, στο συμπόσιο και σε «στρογγυλή τράπεζα», ο Γ. Μεταλληνός υποστήριξε πως ο Λασκαράτος επιδίωξε τον αφορισμό του από την Ι. Σ. «για λόγους διαφήμισης» και πως «αν δεν είχε αφοριστεί δε θα είχε γίνει ευρύτερα γνωστός».

Ο Γ. Αλισανδράτος τόνισε το θετικό ρόλο του Λασκαράτου, ιδίως μετά την Ενωση, χτυπώντας σκληρά τη διαφθορά, προπαντός στο πρόσωπο του Δελιγιαννισμού.

Ο Σ. Λουκάτος υποστήριξε πως ο Λασκαράτος, ως αριστοκράτης και αντιδραστικός, χτύπησε το λαϊκό κλήρο που ήταν πάντα κοντά στο λαό και τον ενωτικό αγώνα των Επτανησίων, ενώ με τον ανώτερο κλήρο τα είχε καλά. Αναφέρθηκε στο καθεστώς των «κομεστάδων» (από το ιταλικό come sta), που σημαίνει «όπως έχει», «όπως είναι»), που υποστήριζε ο Λασκαράτος.

Ο γράφων υποστήριξε την άποψη πως ο Λασκαράτος, παρά τη σύγκρουσή του με την Εκκλησία και τη συμβολή του στο φωτισμό του λαού με την καταγγελία της εκμετάλλευσης της θρησκοληψίας και των προλήψεων, υπήρξε κοινωνικά και πολιτικά αντιδραστικός, έχοντας τοποθετηθεί σταθερά κατά του ριζοσπαστισμού, κατά της Ενωσης, κατά του εκλογικού δικαιώματος και της ελευθεροτυπίας.

Γνώμη του γράφοντος είναι πως ο Λασκαράτος ήταν «ξένος» από την εποχή του, πίσω και όχι μπροστά από την εποχή του. Ο ρόλος του υπήρξε ανασταλτικός. Αλλά – σύμφωνα και με την άποψη του Κ. Πορφύρη – σαν δυνατός σατιρικός ποιητής που ήταν «μπόρεσε να βρει τα τρωτά σημεία της επερχόμενης αστικής πραγματικότητας. Κι έδωσε τη γελοιογραφική εικόνα ενός κόσμου, που έκρυβε κιόλας μέσα του την αποσύνθεσή του».

Του |> Βαγγέλη Σακκάτου

1909

Γεννήθηκε ο ποιητής, Γιάννης Ρίτσος (και το ημερολόγιο έγραφε 11 Νοεμβρίου 1990 όταν ο ποιητής της Ρωμιοσύνης «έφυγε» από τη ζωή).

Ο Ρίτσος συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους και αυτό που χαρακτήρισε και σφράγισε την ποίησή του ήταν η στράτευσή του.

Ο Ρίτσος δεν έγραψε ποιήματα «για» τους εργάτες, για τους φτωχούς, για τους αγώνες, έγραψε ποίηση από τη θέση του εργάτη, του φτωχού, του αγωνιστή.

Εντάχθηκε στο επαναστατικό κίνημα και ήταν παρών και αταλάντευτος σ’ όλες τις στιγμές.

Εξέδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή το 1934 με τον τίτλο «Τρακτέρ.»

Την ίδια χρονιά εντάχθηκε στο ΚΚΕ, ενώ συνεργάστηκε και με τον Ριζοσπάστη, χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο Γ. Σοστίρ, από αναγραμματισμό του ονόματός του. Τα γεγονότα του Μάη του 1936 στη Θεσσαλονίκη συγκλονίζουν την εργατική τάξη της χώρας μας και τον ίδιο: στις 11 Μάη στέλνει τρία από τα δεκατέσσερα θρηνητικά ποιήματά του στον Ριζοσπάστη και την επόμενη μέρα η εφημερίδα τα δημοσιεύει, με γενικό τίτλο «Μοιρολόι».

Ολόκληρο το έργο θα κυκλοφορήσει λίγο αργότερα, στις 8/6/1936, με τον τίτλο «Επιτάφιος».

Την περίοδο της Κατοχής ο Γ. Ρίτσος πήρε ενεργό μέρος στην ΕΑΜική Εθνική Αντίσταση, ενώ μετά την απελευθέρωση, το 1948-1952, εξορίστηκε διαδοχικά στη Λήμνο, στη Μακρόνησο και τον Αϊ Στράτη. Μετά την απελευθέρωσή του δραστηριοποιείται μέσα από τις γραμμές της ΕΔΑ.

Το 1956 τύπωσε τη Σονάτα του σεληνόφωτος, για την οποία τιμήθηκε με το Α’ Κρατικό Βραβείο ποίησης, το 1960 κυκλοφόρησε η μελοποίηση του Επιτάφιου από τον Μίκη Θεοδωράκη, ενώ το 1966 τυπώθηκε αυτοτελώς η Ρωμιοσύνη (πρώτη έκδοση το 1954), η οποία επίσης μελοποιήθηκε από τον Μ. Θεοδωράκη.

Την περίοδο της Χούντας, συνελήφθη και εξορίστηκε και πάλι στη Γυάρο και μετά στη Λέρο. Υπό το βάρος της διεθνούς κατακραυγής, αλλά και λόγω της σοβαρής του ασθένειας, η Χούντα αναγκάστηκε να τον μεταφέρει από την εξορία θέτοντάς τον σε κατ’ οίκον περιορισμό μέχρι το 1970. Μετά τη μεταπολίτευση έτυχε πλήθους διακρίσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό: προτάθηκε για το βραβείο Νόμπελ το 1975, τιμήθηκε με το βραβείο «Λένιν» το 1977, κ.α. Παράλληλα παρέμεινε στρατευμένος στην υπόθεση του σοσιαλισμού μέσα από τις γραμμές του Κομμουνιστικού Κόμματος έως την τελευταία του πνοή στις 11 Νοεμβρίου 1990.

Ο Γιάννης Ρίτσος γεννήθηκε στα 1909 στη Μονεμβασία της Λακωνίας (Πελοπόννησος). Τέλειωσε το γυμνάσιο στο Γύθειο κ’ ήρθε στην Αθήνα για πανεπιστημιακές σπουδές. Αρρώστησε στα 17 του χρόνια κι υποχρεώθηκε να μείνει σε διάφορα σανατόρια. Έχει εκδώσει ως τώρα 30 ποιητικά και 2 θεατρικά έργα. Στα 1936, το ποιητικό έργο «Επιτάφιος» κατασχέθηκε από τη δικτατορία του Μεταξά και κάηκε στις στήλες του Ολυμπίου Διός. Στα 1948, ο Ρίτσος εξορίστηκε ως τα 1952 στη Λήμνο, στη Μακρόνησο, και στον Άγιο Ευστράτιο. Έργα του Ρίτσου έχουν μεταφραστεί γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά, ιταλικά, ρωσικά, ουκρανικά, ρουμάνικα, βουλγάρικα, τσέχικα, σλοβάκικα, φλαμανδικά, σουηδικά, ούγγρικα, κινέζικα κ.λ.π. Ο Ρίτσος έχει μεταφράσει Μαγιακόφσκι, Μπλοκ, Ελυάρ, Χικμέτ, μια «Ανθολογία ρουμάνικης ποίησης», καθώς επίσης Τσέχους και Σλοβάκους ποιητές. Στα 1957 του απονεμήθηκε το Α’ Κρατικό Βραβείο ποίησης για το έργο του «Η σονάτα του σεληνόφωτος».

Χειρόγραφο αυτοβιογραφικό σημείωμα προορισμένο για τον Τομέα Λογοτεχνών – Καλλιτεχνών της ΕΔΑ. Πιθανός χρόνος γραφή τέλος της δεκαετίας του 1950

Θάνατοι

1904

Πεθαίνει ο Τσέχος συνθέτης της ρομαντικής περιόδου Αντονίν Ντβόρζακ (Antonín Leopold Dvořák – γεννήθηκε 8 Σεπτεμβρίου 1841), που χρησιμοποίησε στο έργο του το μουσικό ιδίωμα και τις μελωδίες της Μοραβίας και της γενέτειράς του, Βοημίας.

Τα έργα του περιλαμβάνουν όπερες, συμφωνική και χορωδιακή μουσική και μουσική δωματίου. Μερικά από τα γνωστότερα έργα του είναι η Συμφωνία του Νέου Κόσμου, οι Σλαβονικοί Χοροί, το Αμερικάνικο Κουαρτέτο Εγχόρδων και το Κονσέρτο για τσέλο σε Σι ελάσσονα.

Οι γονείς του αναγνώρισαν νωρίς το μουσικό του ταλέντο και έτσι ξεκίνησε την πρώτη του μουσική εκπαίδευση στο σχολείο του χωριού από το 1847, σε ηλικία 6 ετών.

Από το 1857 ως το 1859 φοίτησε στην Εκκλησιαστική Σχολή της Πράγας, και σταδιακά εξελίχθηκε σε ολοκληρωμένο βιολιστή και βιολίστα.

Όλη την διάρκεια της δεκαετίας του 1860 έπαιζε βιόλα στην Επαρχιακή Θεατρική Ορχήστρα της Βοημίας, την οποία από το 1866 διηύθυνε ο Μπέντριχ Σμέτανα.

Η ανάγκη του να συμπληρώσει το εισόδημά του διδάσκοντας του περιόριζε τον ελεύθερο χρόνο και έτσι το 1871 παραιτήθηκε από την ορχήστρα για να μπορεί να συνθέτει. Εκείνη την περίοδο ερωτεύτηκε μία από τις μαθήτριές του, την Γιοζεφίνα Τσερμάκοβα (Josefína Čermáková) και έγραψε για αυτήν τον κύκλο τραγουδιών Κυπαρίσσια, (Cypřiše)

Η Γιοζεφίνα παντρεύτηκε κάποιον άλλον και το 1873 ο Ντβόρζακ (πιθανά για να την πικάρει) παντρεύτηκε την αδερφή της, Άννα, με την οποία απέκτησε εννιά παιδιά.

Εκείνη περίπου την περίοδο άρχισε ο Ντβόρζακ να αναγνωρίζεται ως σημαντικός συνθέτης. Έγινε οργανίστας στον ναό του Αγίου Άνταλμπερτ στην Πράγα, ενώ μπήκε σε μία παραγωγική περίοδο σύνθεσης.

Το 1875 συνέθεσε το δεύτερο του κουιντέτο εγχόρδων και το 1877 ο κριτικός Έντουαρντ Χάνσλικ τον πληροφόρησε ότι η μουσική του τράβηξε την προσοχή του Γιοχάνες Μπραμς, με τον οποίο έγιναν αργότερα φίλοι.

Ο Μπραμς επικοινώνησε με τον μουσικό εκδότη Σίμροκ, ο οποίος ως εκ τούτου παρήγγειλε στον Ντβόρζακ το πρώτο σετ Σλαβονικών Χορών, οι οποίοι εκδόθηκαν το 1878 με άμεση επιτυχία.

Το Στάμπατ Μάτερ (1880) του παρουσιάστηκε στο εξωτερικό και μετά από επιτυχείς παραστάσεις στο Λονδίνο το 1883, ο Ντβόρζακ προσκλήθηκε να επισκεφθεί την Αγγλία όπου και εμφανίστηκε με μεγάλη επιτυχία το 1884. Η 7η Συμφωνία του γράφτηκε στο Λονδίνο και πρωτοπαρουσιάστηκε εκεί το 1885. Επισκέφθηκε την Αγγλία συνολικά 9 φορές συχνά διευθύνοντας εκεί ο ίδιος τα έργα του. Το 1890, επηρεασμένος από τον Πιότρ Ιλίτς Τσαϊκόφσκι επισκέφθηκε και την Ρωσία, και διηύθυνε ορχήστρες στην Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη.

Το 1891 έλαβε τιμητικό τίτλο από το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ και το Ρέκβιεμ (Ντβόρζακ) του πρωτοπαρουσιάστηκε στο Τριετήσιο Μουσικό Φεστιβάλ του Μπέρμιγχαμ

Από το 1892 μέχρι το 1895, ο Ντβόρζακ ήταν διευθυντής του Εθνικού Ωδείου της Αμερικής στην Νέα Υόρκη, με ετήσιο μισθό 15.000 δολάρια.

Εκεί ο Ντβόρζακ γνώρισε τον μετέπειτα μαθητή του, Χάρι Μπάρλεϊ (Harry Burleigh), έναν από τους πρώτους αφροαμερικανούς συνθέτες, ο οποίος κατόπιν επιθυμίας του Ντβόρζακ τον έφερε σε επαφή με τα παραδοσιακά αμερικανικά Σπιρίτσουαλς.

Τον χειμώνα και την την άνοιξη του 1893, και ενώ έμενε στην Νέα Υόρκη, ο Ντβόρζακ συνέθεσε την 9η Συμφωνία, «Από τον Νέο Κόσμο». Πέρασε το καλοκαίρι του 1893 με την οικογένεια του στην τσεχόφωνη κοινότητα του Σπίλβιλ της Αϊόβας, όπου είχαν μεταναστεύσει παλαιότερα και κάποια ξαδέρφια του.

Όσο ήταν εκεί συνέθεσε το Κουαρτέτο Εγχόρδων σε Φα μείζονα («Αμερικάνικο»), το Κουιντέτο Εγχόρδων σε Μι ύφεση μείζονα καθώς και μία σονατίνα για βιολί και πιάνο.

Σε ένα διάστημα τριών μηνών το 1895, ο Ντβόρζακ συνέθεσε το Κονσέρτο για βιολοντσέλο σε Σι ελάσσονα. Εντούτοις προβλήματα σχετικά με τον μισθό του, η αυξανόμενη αναγνώρισή του στην Ευρώπη (είχε γίνει επίτιμο μέλος του Gesellschaft der Musikfreunde στην Βιέννη) καθώς και η νοσταλγία για την πατρίδα του τον έκαναν να αποφασίσει να επιστρέψει στην Βοημία. Έφυγε από την Νέα Υόρκη πριν το τέλος της άνοιξης. Κατα την διάρκεια των τελευταίων ετών της ζωής του ο Ντβόρζακ αφοσιώθηκε στην σύνθεση όπερας και μουσικής δωματίου. Το 1896 επισκεφθηκε το Λονδίνο για τελευταία φορά για να παραστεί στην πρεμιέρα του Κονσέρτου του για βιολοντσέλο σε Σι ελάσσονα. Το 1897 η κόρη του παντρεύτηκε τον μαθητή του, Γιόζεφ Σουκ. Διαδέχτηκε τον Αντονίν Μπένεβιτς ως διευθυντής του Ωδείου της Πράγας από το 1901 μέχρι τον θάνατό του από καρδιακή ανεπάρκεια το 1904

Τα 60α του γενέθλια είχαν εορταστεί ως εθνικό γεγονός.

Βρίσκεται θαμμένος στο Κοιμητήριο Βίσεχραντ στην Πράγα, και τον τάφο του κοσμεί προτομή του από τον τσέχο γλύπτη Λάντισλαβ Σάλουν. Άφησε πολλά έργα του ημιτελή, όπως το Κονσέρτο για βιολοντσέλο σε Λα μείζονα.

1955

Εκτελείται στην Αλικαρνασσό ο 26χρονος Χρήστος Καρανταής, στέλεχος του ΚΚΕ, που είχε έρθει από το εξωτερικό με κομματική αποστολή.

Γραμματέας της ΕΠΟΝ το 1947, πέρασε στη συνέχεια στην παρανομία και εντάχθηκε στον Δημοκρατικό Στρατό. Στο αντάρτικο έγινε και μέλος του ΚΚΕ. Καταδικάστηκε σε θάνατο με το μεταξικό Α.Ν. 375/36 για κατασκοπία. Ο Χρ. Καρανταής κράτησε παλικαρίσια στάση και παρέμεινε αλύγιστος έως το τέλος. Στην απολογία του στο Στρατοδικείο τόνισε: «Είμαι από τη γενιά των Μπελογιάννηδων. Αρνούμαι την κατηγορία του κατασκόπου. Ηρθα στην πατρίδα να αγωνιστώ για την ανεξαρτησία και την ειρήνη».

Εμεινε πιστός στο Κόμμα και στο λαό.

Έδωσε τη ζωή του για τα μεγάλα ιδανικά του ΚΚΕ, της ΕΠΟΝ, της Εθνικής Αντίστασης.

Λίγες μέρες πριν από την εκτέλεσή του έγραφε στη μικρή κόρη του από το κελί της φυλακής: «Στα γενέθλιά σου η μανούλα σου θα σου δώσει όμορφα δώρα. Ο πατέρας σου δε θα σου χαρίσει τίποτα. Για δώρο σου στέλνω αυτό το γράμμα με πολλά φιλιά. Και όταν μεγαλώσεις θα τα καταλάβεις όλα μικρούλα μου Ειρηνούλα».

1976

Πεθαίνει μετά από αυτοκινητιστικό δυστύχημα ο Αλέκος Παναγούλης, που στις 13 Αυγούστου 1968 επιχείρησε να σκοτώσει τον δικτάτορα Γ. Παπαδόπουλο, χωρίς ωστόσο να τα καταφέρει.

Συνελήφθη και υποβλήθηκε σε φρικτά βασανιστήρια.

Καταδικάστηκε σε θάνατο, απέδρασε και συνελήφθη εκ νέου.

1978

Πέθανε ο Σοβιετικός συνθέτης αρμενικής καταγωγής Αράμ Χατσατουριάν

«Η Οκτωβριανή Επανάσταση μου άλλαξε ριζικά τη ζωή,

και εάν είμαι όντως ένας σοβαρός καλλιτέχνης

αυτό το οφείλω στο σοβιετικό λαό.

Σε αυτόν το λαό έχω αφιερώσει

όλη τη ζωή μου και το δημιουργικό μου έργο».

Γεννήθηκε το 1903 και πέθανε την 1η Μαΐου 1978. Ξεκίνησε τις σπουδές στη μουσική σε ηλικία 19 ετών στη μουσική τεχνική σχολή Γκνέσιν. Το 1934 αποφοίτησε από το Ωδείο της Μόσχας, στην τάξη της σύνθεσης του σπουδαίου μουσικού παιδαγωγού Νικολάι Γιακόβλεβιτς Μιασκόβσκι.

Από το ωδείο ακόμα συνέθεσε έργα που τραβούν την προσοχή του κοινού, όπως το τραγούδι – ποίημα για βιολί και πιάνο (1929) η τοκκάτα για πιάνο (1932) και το τρίο για πιάνο, βιολί και κλαρινέτο (1932).

Η μουσική του Χατσατουριάν, που ήταν έντονα διαποτισμένη από την αρμένικη και ρώσικη λαϊκή μουσική παράδοση, καλύπτει ένα ευρύ φάσμα μουσικών έργων: κονσέρτα για βιολί, πιάνο και τσέλο, μουσική δωματίου, μουσική για μπαλέτο, συμφωνίες, μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο.

Μεγάλη επιτυχία γνώρισε η 1η Συμφωνία (1934) και τα κονσέρτα με ορχήστρα για πιάνο (1936) και για βιολί (1940). Στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ο Α. Χατσατουριάν συνέθεσε τη 2η Συμφωνία που είναι αφιερωμένη στον αγώνα του Σοβιετικού λαού ενάντια στην ναζιστική εισβολή. Την ίδια περίοδο επεξεργάστηκε εκ νέου το μπαλέτο Γκαγιανέ, που αφορούσε την προσπάθεια οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ. Το 1944 συνέθεσε τον κρατικό ύμνο της Σοβιετικής Δημοκρατίας της Αρμενίας. Το 1947 συνέθεσε το ποίημα Mια ωδή για τα 30χρονα της Οκτωβριανής Επανάστασης με ένα μόνο μέρος για μεγάλη συμφωνική ορχήστρα, αρμόνιο και 15 συμπληρωματικά πνευστά. Το 1954 ολοκλήρωσε το διάσημο μπαλέτο του Σπάρτακος.

Από το 1950 έδωσε πολλές συναυλίες στην ΕΣΣΔ και το εξωτερικό ως διευθυντής ορχήστρας και δίδαξε σύνθεση στο Ωδείο της Μόσχας.

Ο Α. Χατσατουριάν ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της ΕΣΣΔ από το 1943, Γραμματέας της Ένωσης Σοβιετικών Συνθετών από το 1957 έως το θάνατό του και την περίοδο 1958 – 1962 βουλευτής του Ανώτατου Σοβιέτ της ΕΣΣΔ.

Για την προσφορά του στη μουσική τιμήθηκε με μια σειρά μετάλλια και βραβεία, όπως το «Βραβείο Λένιν» (1959) το «Κρατικό Βραβείο της ΕΣΣΔ» (1941, 1943, 1946, 1950, 1971) και το «Κρατικό Βραβείο της ΣΣΔ Αρμενίας» (1965).

Του είχαν απονεμηθεί οι τιμητικοί τίτλοι του «Καλλιτέχνη του Λαού της ΕΣΣΔ» και του «Ήρωα της Σοσιαλιστικής Εργασίας» ενώ ήταν και επίτιμο μέλος πολλών ακαδημιών εκτός της ΕΣΣΔ.

Είχε βραβευτεί με το παράσημο «Λένιν», το παράσημο της «Κόκκινης Σημαίας Εργασίας» και το παράσημο της «Οκτωβριανής Επανάστασης».

Βαλς από την μουσική για το έργο «Μεταμφίεση»

Το 1941 ο Χατσατουριάν έγραψε μουσική για το θεατρικό έργο «Μεταμφίεση», βασισμένο στο ομώνυμο έργο του Μιχαήλ Λέρμοντοφ. Η υπόθεση, που αφορά τη ζωή και τα καπρίτσια ενός αστού στις αρχές του 19ου αιώνα, αποτελεί μια κριτική στα στοιχεία παρακμής της αστικής τάξης. Σκηνοθέτης του έργου ήταν ο Ρούμπεν Σιμόνοφ και η πρεμιέρα του έγινε στο θέατρο Βαχτάνγκοφ στη Μόσχα, στις 21 Ιούνη 1941. Ήταν το τελευταίο έργο που ανέβηκε στο συγκεκριμένο θέατρο πριν την εισβολή της ναζιστικής Γερμανίας στην ΕΣΣΔ.

Τρία χρόνια αργότερα, το 1944, ο Χατσατουριάν επεξεργάστηκε πέντε μουσικά μέρη (Βαλς, Νοκτούρνα, Μαζούρκα, Ρομάντζα, Γκάλοπ) δημιουργώντας μια συμφωνική σουίτα βασισμένη στη μουσική για τη «Μεταμφίεση».

Το Βαλς της σουίτας είναι ένα από τα πιο δημοφιλή και αγαπημένα στο μουσικό κοινό έργα του Χατσατουριάν. Η σύνθεση του Βαλς δεν ήταν κάτι εύκολο, καθώς όπως εξηγούσε ο ίδιος ο συνθέτης, η μουσική του θα έπρεπε να αντιστοιχεί στα λόγια της ηρωίδας του έργου: «Ω, τι ωραίο που είναι το νέο βαλς! Κάτι ανάμεσα σε λύπη και χαρά άγγιξε την καρδιά μου!». Ο συνθέτης χρειάστηκε να επεξεργαστεί αρκετά θέματα, να αναπλάσει αρκετές φορές το μουσικό υλικό του και να ανατρέξει στη μελέτη μουσικής των αρχών του 19ου αιώνα για να μπορέσει να αποδώσει το κλίμα της σκηνής. Έγραφε ο ίδιος:

«Μια μέρα καθώς έδινα συναυλία άκουσα ξαφνικά στο μυαλό μου ένα θέμα που έγινε το δεύτερο θέμα του μελλοντικού μου βαλς. Αμφιβάλω αν μπορώ να εξηγήσω πως μου ήρθε. Αλλά είμαι σίγουρος, ότι αν δεν ήταν η επίμονη έρευνα των προηγούμενων εβδομάδων δεν θα μπορούσε να υπάρξει τέτοια ανακάλυψη. Το θέμα αυτό ήταν σαν ένας μαγικός κρίκος που μου επέτρεψε να κατασκευάσω όλη την αλυσίδα. Το υπόλοιπο βαλς γράφτηκε με ευκολία, χωρίς να παρουσιάσει κανένα πρόβλημα».

Το αποτέλεσμα ήταν ένα από τα πιο όμορφα έργα μουσικής, που οι μελωδίες του κινούνται πραγματικά ανάμεσα στη λύπη και τη χαρά, έχοντας πάντα τη φρεσκάδα μιας νέας για την εποχή της σύνθεσης.

Ο χορός των Σπαθιών

«Ο χορός των Σπαθιών» είναι το πιο γνωστό έργο του Χατσατουριάν, που εντυπωσιάζει με τον εκρηκτικό ρυθμό και τα ξέφρενα μοτίβα του. Δεν είναι τυχαίο ότι είναι ένα έργο με πολλές ηχογραφήσεις από μεγάλες ορχήστρες σε όλο τον κόσμο και αναρίθμητες εκτελέσεις σε συναυλίες.

Είναι μέρος από το φινάλε του μπαλέτου Γκιαγιανέ, που γράφτηκε το 1941 – 1942 στην πόλη Περμ, όπου είχε μεταφερθεί η έδρα των μπαλέτων Κίροφ εξαιτίας τις ναζιστικής εισβολής στην ΕΣΣΔ. Η πρεμιέρα του έγινε στο μικρό κρατικό θέατρο της πόλης. Σε πείσμα των δυσκολιών που είχε αυτό το εγχείρημα, το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: παρά τον πόλεμο και την ναζιστική εισβολή ο αγώνας για τη ζωή συνεχίζεται.

Το μπαλέτο εξιστορεί τη ζωή σε ένα κολχόζ της Αρμενίας. Η υπόθεση αφορά την προσπάθεια των μελών του κολχόζ να αποτρέψουν μια σειρά κλοπές και δολιοφθορές στην αγροτική παραγωγή, κάτι που καταφέρνουν τελικά με τη βοήθεια του Κόκκινου Στρατού.

Στο φινάλε η ιστορία αγάπης με άξονα την οποία εξελίσσεται η παραπάνω υπόθεση, καταλήγει σε έναν παραδοσιακό γάμο της Αρμενίας, κατά τη διάρκεια του οποίου υπό τους ήχους του λαϊκού – παραδοσιακού χορού των σπαθιών γίνεται επίδειξη των ικανοτήτων των μαχητών.

Το συγκεκριμένο μπαλέτο του Χατσατουριάν συνδύαζε για πρώτη φορά τις τεχνικές του κλασικού μπαλέτου με την κίνηση και τους χορούς από την λαϊκή παράδοση των λαών της ΕΣΣΔ.

Ειδικά για το «Χορό των Σπαθιών» έγραφε ο Χατσατουριάν: «Ο Χορός των σπαθιών ήρθε στη ζωή με έναν σχεδόν τυχαίο τρόπο. Μια μέρα καθώς οι πρόβες για το μπαλέτο ήταν σε εξέλιξη, με κάλεσε ο σκηνοθέτης στο θέατρο και μου είπε ότι θα ήθελε να έχει ακόμη έναν χορό στην τελευταία πράξη.

Θεωρούσα το μπαλέτο ολοκληρωμένο και αρνήθηκα προσθέσω κάτι επιπλέον στη μουσική.

Επιστρέφοντας σπίτι κάθισα στο πιάνο και σκεφτόμουν τι είδους χορός θα ήταν κατάλληλος.

Το φαντάστηκα σαν ένα γρήγορο και πολεμικό χορό.

Ξεκίνησα να το γράφω στις τρεις το μεσημέρι και μέχρι τις δυο τη νύχτα τον είχα ολοκληρώσει.

Την άλλη μέρα στις έντεκα το πρωί η ορχήστρα ήδη έκανε πρόβα το «Χορό των Σπαθιών» και μέχρι το βράδυ είχε γίνει και η χορογραφία»

1994

Σκοτώθηκε σε ατύχημα στο Γκραν Πρι της Ίμολα ο βραζιλιάνος άσος της Φόρμουλα 1, Άιρτον Σένα.

Πηγή: alt.gr, el.wikipedia.org