1944 - Το χρονικό των Δεκεμβριανών, Γ Μέρος

Από τις μάχες στην Αθήνα

08/12/1944

Η γενική απεργία συνεχίστηκε στην Αθήνα και τον Πειραιά με απόλυτη επιτυχία, ενώ εκδηλώσεις και απεργίες αλληλεγγύης πραγματοποιήθηκαν σε όλη τη χώρα.
Το βράδυ της 7ης προς 8ης Δεκέμβρη ο ΕΛΑΣ κατέλαβε τις φυλακές των παραπηγμάτων στην οδό Βουλιαγμένης. Η Καισαριανή δέχτηκε και πάλι γενικευμένη επίθεση με αεροπλάνα, όλμους, πυροβολικό και άρματα μάχης, ωστόσο αποκρούστηκε με επιτυχία από τον ΕΛΑΣ. Εκδικούμενη, η Ορεινή Ταξιαρχία, που υπέστη σοβαρές απώλειες, έβαλε φωτιά στις παράγκες του συνοικισμού. Στου Μακρυγιάννη, δυνάμεις των Βρετανών και της Χωροφυλακής, με τη συνδρομή αρμάτων μάχης, αύξησαν τις πιέσεις προκειμένου να σπάσει ο κλοιός του ΕΛΑΣ.
Στον Πειραιά σημειώθηκε ο πρώτος μαζικός κανονιοβολισμός των συνοικιών από τον βρετανικό στόλο.

09/12/1944

Ο ΕΛΑΣ κινείται κατά της Σχολής Ευελπίδων, ενώ συνεχίζονται και οι επιθέσεις στου Μακρυγιάννη. Τμήματα του Τάγματος Καλλιθέας καταφέρνουν να φτάσουν μαχόμενα μέχρι την Ακρόπολη, διευρύνοντας έτσι ακόμη περισσότερο το άνοιγμα που είχε δημιουργήσει ο ΕΛΑΣ.
Η βρετανική αεροπορία συνέχισε την τρομοκρατική της δράση, βομβαρδίζοντας το νοσοκομείο του Άη Γιάννη, ενώ την «προσοχή» τους προς τις εργατοσυνοικίες της Αθήνας έστρεψαν και τα βαριά όπλα που είχαν εγκαταστήσει οι Βρετανοί στην Ακρόπολη. Χτυπήθηκαν επίσης τα γραφεία της 3ης Αχτίδας της ΚΟΑ του ΚΚΕ.
Ο Τσόρτσιλ, από τη μεριά του, πίεζε για την αποστολή ακόμα περισσότερων ενισχύσεων στο μέτωπο της Αθήνας: «Οφείλετε να αποστείλετε ενισχύσεις εις τας Αθήνας», έγραφε στον στρατηγό Ουίλσον, «άνευ ουδεμίας χρονοτριβής». Ταυτόχρονα, τηλεγραφούσε στο Βρετανό Πρέσβη στην Αθήνα Ρ. Λήπερ: «Ο σκοπός είναι σαφής: Να συντριβεί το ΕΑΜ. Το σταμάτημα των μαχών υποτάσσεται σ’ αυτό τον σκοπό».

ΕΛΑΣίτες σε δρόμο της Αθήνας

10/12/1944

Ο ΕΛΑΣ καταλαμβάνει το 3ο Στρατιωτικό Νοσοκομείο (Λεωφόρος Αλεξάνδρας) και το Νοσοκομείο Συγγρού, όπου είχαν ταμπουρωθεί 400 περίπου χωροφύλακες και άνδρες της Ορεινής Ταξιαρχίας. Ο ΕΛΑΣ κατέλαβε ακόμη τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων στον Πειραιά, ενώ σε μια ορμητική και αιφνιδιαστική επίθεση, διέλυσε κυριολεκτικά τα βρετανικά φυλάκια στην πλατεία Καραμάνου. Οι αυξανόμενες ελλείψεις ωστόσο σε πυρομαχικά και οπλισμό έχουν αρχίσει ήδη να υπονομεύουν σε μεγάλο βαθμό τις επιχειρησιακές δυνατότητες του ΕΛΑΣ.

Οι Λαϊκές Επιτροπές προχωρούν σε διανομή τροφίμων στο δοκιμαζόμενο λαό της Αθήνας και του Πειραιά. Η βρετανική αεροπορία άνοιξε πυρ στην Καισαριανή την ώρα που ο κόσμος έκανε ουρά έξω από τους φούρνους. Ανάλογες επιθέσεις έγιναν σε Βύρωνα και Ν. Ελβετία, με τα θύματα να ξεπερνούν τους 100.

11/12/1944

Με νυχτερινή επίθεση τμήματα του 4ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ προωθήθηκαν μέχρι την Ομόνοια, η οποία είχε περιφραχθεί με συρματόπλεγμα και διέθετε καλά οργανωμένη άμυνα. Ο ΕΛΑΣ ανακατέλαβε ακόμη την περιοχή γύρω από τις στήλες του Ολυμπίου Διός, καθώς και το Πολυτεχνείο, ενώ κυριεύτηκαν το Δ’ Αστυνομικό Τμήμα και η Τροχαία. Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η άλωση της Σχολής Ευελπίδων, όπου οι μάχες σώμα με σώμα, όροφο τον όροφο, υπήρξαν σφοδρότατες και διήρκεσαν πολύ ώρα. Οι βρετανικές επιθέσεις σε Βατραχονήσι-Παγκράτι και στο Νοσοκομείο «Σωτηρία» αποκρούστηκαν με επιτυχία, παρά την χρήση αρμάτων μάχης. Οι Βρετανοί κατάφεραν μόνο να ανακαταλάβουν την πτέρυγα του Νοσοκομείου Συγγρού που κατείχε ο ΕΛΑΣ και αυτό μόνο έπειτα από έναν ανελέητο βομβαρδισμό που μετέτρεψε το κτίριο σε ερείπια. Κινδυνεύοντας να θαφτεί κυριολεκτικά στα συντρίμμια, ο ΕΛΑΣ αναγκάστηκε να εκκενώσει το Νοσοκομείο.

Ο κανονιοβολισμός του Πειραιά από το βρετανικό στόλο συνεχίστηκε. Μόνο στο κέντρο υπήρξαν 150 τραυματίες. Βομβαρδίστηκε επίσης το Ζάννειο Νοσοκομείο.

Υπό την πίεση του ΕΛΑΣ, ο Σκόμπι άρχισε να εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο αποχώρησης των βρετανικών δυνάμεων από την Αθήνα, ωσότου τουλάχιστον συγκεντρωθούν οι ενισχύσεις που απαιτούνταν για την επικράτηση τους επί του ΕΛΑΣ. Ο Σκόμπι παρουσίασε τα παραπάνω στο πολεμικό συμβούλιο που συνήλθε στις 11 Δεκεμβρίου με τη συμμετοχή και του Διοικητή της Ορεινής Ταξιαρχίας Συνταγματάρχη Θ. Τσακαλώτου, ο οποίος αντέδρασε έντονα και ειδοποίησε σχετικά τον Γ. Παπανδρέου. Έντονα όμως αντέδρασε και το Λονδίνο, που διέταξε τον Σκόμπι να κρατήσει πάση θυσία τις θέσεις του μέχρι να καταφθάσουν οι ενισχύσεις που ήταν ήδη καθ' οδόν.

12/12/1944

Μετά την ολοκληρωτική κατάληψη της Σχολής Ευελπίδων ο ΕΛΑΣ κινείται κατά των βρετανικών εγκαταστάσεων στα «Παραπήγματα» (Μέγαρο Μουσικής), όπου έδρευε σημαντική στρατιωτική δύναμη, συνεπικουρούμενη από τανκς και πυροβολικό. Έπειτα από πολύωρη μάχη, που κράτησε έως τις πρωινές ώρες της επόμενης μέρας, ο ΕΛΑΣ επικράτησε, πιάνοντας 200 περίπου αιχμαλώτους και αρκετό οπλισμό. Στον Πειραιά, ο ΕΛΑΣ κατέλαβε αιφνιδιαστικά το κτίριο της βρετανικής αστυνομίας στην οδό Σωκράτους, ενώ οι Βρετανοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα γραφεία της Κομματικής Οργάνωσης Πειραιά (ΚΟΠ) του ΚΚΕ. Οι μάχες συνεχίστηκαν στο Φάληρο, ενώ στην Ελευσίνα ο ΕΛΑΣ ακινητοποίησε και αφόπλισε βρετανική στρατιωτική δύναμη.

Οι Βρετανοί συγκέντρωσαν στο Ελληνικό περίπου 1.000 αμάχους, τους οποίους και έκλεισαν στα συρματοπλέγματα. Οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί κατά του άμαχου πληθυσμού εντάθηκαν και επεκτάθηκαν. Στο Χατζηκυριάκειο τα θύματα έφτασαν τους 250.

Την ίδια μέρα άρχισε η απόβαση από θάλασσα και αέρα της 4ης Ινδικής και 46ης Βρετανικής Μεραρχίας, που αποσπάστηκαν από το Ιταλικό μέτωπο. Ο «λαιμός» της Τερψιθέας στον Πειραιά αποκλείστηκε από ινδικά αποικιακά στρατεύματα και βρετανικά άρματα μάχης. Ταυτόχρονα αποφασίστηκε η μαζική «αξιοποίηση» των Ταγμάτων Ασφαλείας κατά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Η ανεπίσημη συνάντηση του Σκόμπι με τον εκπρόσωπο του ΕΑΜ Μ. Πορφυρογέννη δεν κατέληξε πουθενά, αφού ο βρετανός στρατηγός συνέχισε να αξιώνει το μονομερή αφοπλισμό του ΕΛΑΣ.

Στο μέτωπο της Ανατολικής Μακεδονίας, οι συγκρούσεις με τις δυνάμεις του Τσαούς Αντόν έληξαν με συντριπτική νίκη του ΕΛΑΣ.

Φάρος του Πνεύματος