10 -15/12/1928: Το 4o Τακτικό Συνέδριο του ΚΚΕ - Το ΚΚΕ στη δίνη της εσωκομματικής πάλης

«... Φυλακές, κρεμάλες, δίκες, την ορμή μας δε λυγούν...»

Τον Ιούνη του 1927 ο Παντελής Πουλιόπουλος και ο Παστίας Γιατσόπουλος - και οι δύο είχαν διατελέσει και Γραμματείς του ΚΚΕ - κυκλοφόρησαν ανοιχτά ένα φυλλάδιο που το τιτλοφορούσαν «Νέο Ξεκίνημα». Στο φυλλάδιο αυτό δημοσίευαν ένα «γράμμα στα μέλη του ΚΚΕ» κι ένα «Γράμμα στη Διοίκηση του ΚΚΕ», όπου εξέθεταν τις απόψεις τους για την κατάσταση στο Κόμμα και τη διέξοδο από την κρίση που αυτοί πρότειναν. Ταυτόχρονα άρχισαν «να οργανώνουν τους οπαδούς της αντιπολίτευσης μέσα στο κόμμα. Ιδιαίτερα την οργάνωση του Πειραιά που έχουν την πλειοψηφία»15. Εκείνη την περίοδο το ΚΚΕ είχε οξύτατη αντίθεση και με την ομάδα των αρχειομαρξιστών που είχε αποσπαστεί από τις γραμμές του και αντιμετώπιζε το ΚΚΕ με ακραίες αντικομμουνιστικές πρακτικές (ατομική τρομοκρατία, ξύλο, επιθέσεις στα κομματικά γραφεία και στις κομματικές συγκεντρώσεις, προσωπικό κουτσομπολιό κ.ο.κ.). Κι όλα αυτά στο όνομα του κομμουνισμού. Ενα νέο στοιχείο στη δράση των αρχειομαρξιστών την περίοδο που εξετάζουμε, είναι ότι η οργάνωση αυτή, αναπτύσσει δράση στα συνδικάτα και επιχειρεί να αμφισβητήσει την επιρροή του ΚΚΕ.

Στις 17 Απρίλη του 1927 ο «Ριζοσπάστης» δημοσιεύει ανοιχτή έκκληση του ΠΓ του ΚΚΕ προς τους εργάτες αρχειομαρξιστές, τους οποίους και καλεί να εγκαταλείψουν την οργάνωσή τους και να επιστρέψουν στο Κόμμα16. Η έκκληση αυτή αλλά και η γενικότερη στάση του Κόμματος φαίνεται ότι είχαν αντίκτυπο. Μια ομάδα από το «ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ», που διαφωνούσε με την τακτική της ηγεσίας του, αποσπάστηκε απ' αυτό και εκδήλωσε τη διάθεση επιστροφής στο ΚΚΕ. Η ομάδα αυτή ονομάστηκε «Τρίτη κατάσταση» και στη συνδιάσκεψή της τον Ιούνη του 1927 αποφάσισε κατά πλειοψηφία την προσχώρηση στο Κόμμα. Ετσι ξεκίνησαν συζητήσεις με την κομματική ηγεσία για τους όρους επιστροφής, που όμως γρήγορα πέρασαν στο περιθώριο λόγω της νέας εσωκομματικής κρίσης. Γράφει ο Δ. Λιβιεράτος17: «Ενώ συνεχίζονταν οι συζητήσεις για την προσχώρηση, οι Πουλιόπουλος-Γιατσόπουλος αυτόν τον Ιούνιο, κυκλοφόρησαν ένα φύλλο που το τιτλοφόρησαν "Νέο ξεκίνημα", προς όλα τα μέλη του Κόμματος... Ετσι σταμάτησαν οι συζητήσεις με τα μέλη της "Τρίτης κατάστασης" και άρχισε σ' όλο το κόμμα, αλλά και έξω απ' αυτό η σύγκρουση αντιπολίτευσης-ηγεσίας του Κόμματος. Η ρήξη ήταν πια ανοιχτή και το χάσμα δεν μπορούσε να κλείσει».

Οι Πουλιόπουλος και Γιατσόπουλος στο «Νέο Ξεκίνημα» αιτιολογούσαν την αντικομματική τους δράση αναφέροντας: την «έλλειψη ενός ηγετικού πυρήνα από συντρόφους που να έχουν μια μαρξιστική κατάρτιση και πολιτική ικανότητα να προσαρμόσουν τις κομμουνιστικές αρχές στις συγκεκριμένες συνθήκες». Την «απαρχής κακή ποιοτική σύνθεση του Κόμματος», τη «δυσαναλογία του αυθόρμητου κινήματος των μαζών, που αριστεροποιούνται από τις αντικειμενικές συνθήκες, προς τις ελαττωματικότητες και ανεπάρκειες του Κόμματος».

Και πρόσθεταν ότι: «Καθήκον των Ελλήνων κομμουνιστών είναι να καταπιαστούν πρώτιστα με την αντιμετώπιση εκείνων των όρων της κρίσης του κινήματος, στους οποίους μπορούν να επιδράσουν με τη συνειδητή τους προσπάθεια»18.

Το ΠΓ για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, εξέδωσε μιαν αναλυτική απόφαση - απάντηση που δημοσιεύτηκε στο «Ριζοσπάστη» της 6.7.1927. Κατηγορεί, μεταξύ άλλων την ομάδα Πουλιόπουλου ότι με τις θεωρίες της διαλύει το κόμμα και δεν αφήνει να πραγματοποιηθεί το σύνθημα για τα 5.000 μέλη που είχε βάλει το 3ο Συνέδριο, ότι εμποδίζει την επιστροφή των μελών της «Τρίτης Κατάστασης» κι ότι επιτίθενται κατά της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Και η απόφαση καταλήγει: «Το Πολιτικό Γραφείο καλεί τα μέλη του Κόμματος να αντιδράσουν εναντίον της βλαβερής αυτής ομάδος, να καταδικάσουν ομόθυμα τις φραξιονιστικές της εκκλήσεις και όλες της τις αρχές, διότι μόνο κατ' αυτόν τον τρόπο είναι δυνατό να προστατευτεί το Κόμμα εναντίον τάσεων, οι οποίες εν τω συνόλω των δεν είναι δυνατό παρά να χαρακτηριστούν ως τάσεις διαλυτικές του ΚΚΕ και του επαναστατικού κινήματος»19

Οπως ήταν φυσικό η εσωκομματική πάλη συνεχίστηκε, ο φραξιονισμός οργίαζε και η λύση του προβλήματος όλο και περισσότερο απαιτούσε το μέτρο της διάσπασης. Οι Πουλιόπουλος και Γιατσόπουλος διαγράφονται από το Κόμμα με απόφαση του ΠΓ που δημοσιεύτηκε στο «Ρ» στις 25/9/1927. Ομως στο πλευρό της αντιπολίτευσης πέρασαν και οι κεντριστές με αποτέλεσμα, το Σεπτέμβρη του 1927 να παραιτηθούν από το Πολιτικό Γραφείο - δημοσιοποιώντας τη διαφωνία τους - οι Σ. Μάξιμος, Κ. Σκλάβος και Τ. Χαΐνογλου. Στις 4 Νοέμβρη 1927 οι αντιπολιτευόμενοι και οι κεντριστές εμφανίζονται με κοινές θέσεις σαν «Ενωμένη Αντιπολίτευση». Από τα μέλη του ΠΓ και της ΚΕ του 3ου Συνεδρίου, υπογράφουν οι Σεραφείμ Μάξιμος, Κώστας Σκλάβος, Τάσος Χαΐνογλου, Βασίλης Νικολινάκος, Π. Χατζησταύρος, Γρηγόρης Παπανικολάου. Οι τρεις πρώτοι ήταν μέλη του Πολιτικού Γραφείου. Ο πρώτος και τρίτος επίσης βουλευτές του Κόμματος. Μαζί υπογράφουν οι Παντελής Πουλιόπουλος και Παστίας Γιατσόπουλος. Η διάσπαση έχει ολοκληρωθεί. Τα ίδια, όμως συμβαίνουν και διεθνώς αφού το Δεκέμβρη του 1927 διαγράφονται τελικά από το μπολσεβίκικο κόμμα οι Τρότσκι, Ζηνόβιεφ, Κάμενεφ.

Στις 27.12 το ΠΓ στέλνει ανοιχτό γράμμα προς τους κεντριστές και τους καλεί να διαχωρίσουν τη θέση τους από την αντιπολίτευση και να δουλέψουν μέσα στο Κόμμα. Απάντηση από μέρους τους δεν υπήρξε. Το Γενάρη του 1928, η «Ενωμένη Αντιπολίτευση» βρίσκεται έξω πια από το ΚΚΕ και συγκεντρώνεται γύρω από το περιοδικό «ΣΠΑΡΤΑΚΟΣ» που κυκλοφόρησε εκείνο το μήνα.

Η υπόθεση της αντιπολίτευσης έκλεισε τυπικά για το ΚΚΕ με τις αποφάσεις που έλαβε η Β΄ ολομέλεια της ΚΕ του που συνήλθε στις 15.2.1928 και, ανάμεσα στα άλλα, απάλλαξε τους κεντριστές από κάθε κομματικό αξίωμα. Το Κόμμα είχε δεχτεί ισχυρότατο κλονισμό απ' όσα είχαν διαδραματιστεί γεγονός που αποδεικνύεται αν λάβει κανείς υπόψη του και μόνο το γεγονός ότι μεταξύ 3ου και 4ου Συνεδρίου βρέθηκαν εκτός Κόμματος τα 8 από τα 17 μέλη της ΚΕ που είχαν εκλεγεί στο 3ο Συνέδριο. Η ζημιά που είχε προκληθεί στο Κόμμα από την εσωκομματική κρίση φάνηκε και στα εκλογικά αποτελέσματα των εκλογών του 1928, τα οποία παραθέσαμε πιο πριν. Ετσι το Κόμμα εξουθενωμένο, αδυνατισμένο και βαριά τραυματισμένο οδηγήθηκε στο 4ο Συνέδριό του.

Το 4ο τακτικό Συνέδριο
Το 4ο Συνέδριο του ΚΚΕ συνήλθε στο διάστημα 10 έως 15 Δεκέμβρη του 1928, ενώ ο προσυνεδριακός διάλογος είχε ξεκινήσει από τις 15 Οκτωβρίου του ιδίου έτους. Το Συνέδριο του Κόμματος, χωρίς αμφιβολία, είχε σφραγίσει η εσωκομματική κρίση, αλλά κι ένα εξίσου μεγάλο γεγονός που συνδεόταν με το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. Επρόκειτο για το 6ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, το οποίο συνήλθε στη Μόσχα από τις 15 Ιουλίου μέχρι την 1η Σεπτεμβρίου του 1928 και έμεινε στην ιστορία ως το Συνέδριο που ψήφισε το Πρόγραμμα της ΚΔ.

Στο Συνέδριο της ΚΔ συμμετείχε και τριμελής αντιπροσωπεία του ΚΚΕ και της ΟΚΝΕ. Στην ομιλία του στο Συνέδριο της ΚΔ ο Ανδρόνικος Χαϊτάς (Σιφναίος), Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ, αναφέρθηκε διεξοδικά στην πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα, στους αγώνες της εργατικής τάξης, της αγροτιάς και των μικροαστικών στρωμάτων της πόλης, των φοιτητών και της νεολαίας, καθώς και στην εσωτερική κατάσταση του Κόμματος.

Σχετικά με την ανάπτυξη των κομματικών δυνάμεων του ΚΚΕ, ο Χαϊτάς τόνισε ότι το Κόμμα αριθμούσε στις γραμμές του 2.291 μέλη, από τα οποία τα 59,4% είναι εργάτες, τα 31,9% αγρότες και τα 8,7% υπάλληλοι και εκπρόσωποι άλλων κοινωνικών στρωμάτων20.

Το 4ο Τακτικό Συνέδριο του ΚΚΕ, έκανε μια προσπάθεια να συγκεκριμενοποιήσει τη θέση του Προγράμματος της ΚΔ και να καθορίσει το χαρακτήρα της επικείμενης επανάστασης στην Ελλάδα, αλλά δεν ολοκλήρωσε την προσπάθεια, μεταθέτοντας το καθήκον αυτό στο 5ο Συνέδριο. Στη σχετική απόφαση τονίζεται: «Συνδυασμένα με την ανάλυση του Προγράμματος πρέπει να τεθεί και το ζήτημα της επαναστατικής δημοκρατικής δικτατορίας των εργατών και των αγροτών σαν σταθμού μεταβατικού προς τη δικτατορία του προλεταριάτου, εν σχέσει με τη χώρα μας, επαφιεμένης της οριστικής λύσεως του ζητήματος αυτού στο 5ο Τακτικό Συνέδριο».21

Διαπιστώνοντας τη δύσκολη κατάσταση που είχε δημιουργηθεί στο συνδικαλιστικό κίνημα από τη διασπαστική δράση της ρεφορμιστικής ηγεσίας και την ανοιχτή επέμβαση του κράτους σ' αυτό, στην απόφαση του Συνεδρίου του ΚΚΕ για το συνδικαλιστικό τονιζόταν: «Αμεσο κεντρικό καθήκον του Κόμματος, από πάνω ως κάτω, είναι η εργασία για τη σύγκληση του ενωτικού πανελλαδικού συνεδρίου, η συγκέντρωση των ταξικών δυνάμεων του συνδικαλιστικού κινήματος, η επανίδρυση του ταξικού κέντρου των συνδικάτων για την οργάνωση και διεξαγωγή των οικονομικών αγώνων της εργατικής τάξης».22 Χαράζοντας την κατεύθυνση σύγκλησης ενός ενωτικού πανελλαδικού συνεδρίου της ΓΣΕΕ, το Συνέδριο του ΚΚΕ έλαβε υπόψη του τον αποκλεισμό ολόκληρης της αριστερής παράταξης από τις εργασίες του τέταρτου Συνεδρίου της ΓΣΕΕ, γεγονός στο οποίο αναφερθήκαμε προηγουμένως. Το Συνέδριο, ενώ τόνιζε ότι επιβάλλεται το Ενιαίο Μέτωπο όλων των εργατών, ανεξάρτητα από τις πολιτικές τους αντιλήψεις, χαρακτήριζε τους ρεφορμιστές (όπως έκανε και το 6ο Συνέδριο της ΚΔ) «σοσιαλφασίστες».

Το Συνέδριο πήρε επίσης αποφάσεις για τη δουλιά στο χωριό, τη βελτίωση της προπαγάνδας του Κόμματος και καταδίκασε για ακόμα μια φορά το λικβινταρισμό και τον «κεντρισμό». Αποφάσισε παμψηφεί τη διαγραφή από το Κόμμα των Σ. Μάξιμου, Κ. Σκλάβου, Τ. Χαΐνογλου, Π. Χατζησταύρου, Β. Νικολινάκου, Γ. Παπανικολάου, Ν. Νικολαΐδη και Β. Πολυχρονάκη, πρώην μελών της ΚΕ και τόνισε ότι δε χωρεί επανάπαυση απέναντι στο δεξιό κίνδυνο.

Το Συνέδριο εξέλεξε νέα ΚΕ. Γραμματέας της ΚΕ εκλέχτηκε ο Ανδρόνικος Χαϊτάς. Στη νέα ΚΕ εκλέχτηκαν οι εξής: Α. Χαϊτάς, Γ. Σιάντος, Κ. Θέος, Α. Χριστοδουλίδης, Δ. Πυλιώτης, Κ. Ευτυχιάδης, Γ. Καραγιάννης, Δ. Παπαρήγας, Β. Ασίκης, Γ. Κολοζώφ, Γ. Ιωαννίδης, Ι. Τσατσάκος, Γ. Φραγκόπουλος και Σταμελάκος.

Το ΠΓ το αποτέλεσαν οι Α. Χαϊτάς, Γ. Σιάντος, Κ. Θέος, Δ. Πυλιώτης, Δ. Παπαρήγας, Κ. Ευτυχιάδης και Γ. Καραγιάννης.

Η περίοδος 1925 - 1928 ήταν περίοδος σκληρής δοκιμασίας για το ΚΚΕ. Ηταν η δυσκολότερη που πέρασε μέχρι τότε από την ίδρυσή του. Οπως αναφέρεται σε Δελτίο της Εργατικής Βοήθειας, η κυβερνητική τρομοκρατία ενάντια στο εργατικό κίνημα μέχρι το 1928 είχε ως αποτέλεσμα 4.368 συλλήψεις, 330 καταδίκες, 481 εξορισμούς, 427 τραυματισμούς, 22 φόνους και 817 βιασμούς, ενώ 136 στρατιώτες στάλθηκαν στον πειθαρχικό ουλαμό στο Καλπάκι23. Εντούτοις το 4ο Συνέδριο του Κόμματος δεν κατάφερε να θέσει τέρμα στην εσωκομματική κρίση, η οποία μετατέθηκε σε ένα νέο επίπεδο και χρειάστηκε για την αντιμετώπισή της η ανοικτή παρέμβαση της Κομμουνιστικής Διεθνούς.

Παραπομπές

15. Δ. Λιβιεράτου: «Κοινωνικοί αγώνες στην Ελλάδα 1927- 1931», εκδόσεις ΚΟΜΜΟΥΝΑ, σελ. 54.

16. «Το ΚΚΕ - Επίσημα κείμενα», εκδόσεις ΣΕ, τόμος δεύτερος, σελ 270 - 273.

17. Δ. Λιβιεράτου: «Κοινωνικοί αγώνες στην Ελλάδα 1927 - 1931», εκδόσεις ΚΟΜΜΟΥΝΑ, σελ. 53 - 54.

18. «Σπάρτακος - Αριστερή Αντιπολίτευση στο ΚΚΕ - Κείμενα 1928», εκδόσεις ΟΥΤΟΠΙΑ, σελ. Ι.

19. «Το ΚΚΕ - Επίσημα κείμενα», εκδόσεις ΣΕ, τόμος δεύτερος, σελ. 348 - 354.

20. Αλέκος Κουτσούκαλης: «Η πρώτη δεκαετία του ΚΚΕ», εκδόσεις ΓΝΩΣΗ σελ. 218.

21. «Το ΚΚΕ - Επίσημα κείμενα», εκδόσεις ΣΕ, τόμος δεύτερος, σελ. 610.

22. Στο ίδιο, σελ. 593.

23. «Το ΚΚΕ - Επίσημα κείμενα», εκδόσεις ΣΕ τόμος τρίτος, 1929 - 1933, σελ. 609.

Πηγή: Ριζοσπάστης